Sa Sinugbuanong Binisaya, kasagarang madungog nato ang mga pulong asa, hain, ug diin, sa pagpangutana mahitungod sa dapit o lokasyon. Sa kasagarang pakighinabi usahay magkabali-bali ang paggamit sa pulong, ug ang asa nahimong mas komon nga porma sa pagpangutana. Apan sa Sinugbuanong Binisaya, adunay tinong kalainan ang tulo ka mga pulong.
Ang paghisgot niini dili bag-ong pangutana sa mga tigsulat ug magtutungha sa Sinugbuanong Binisaya. Usa sa mga tin-aw nga nagsulat niini mao si Edgar S. Godin, nga naghisgot sa asa, hain, ug diin isip tulo ka mga pangsukna sa dapit nga adunay tagsa-tagsa ka gamit. Sumala ni Godin, lahi ang Sinugbuanong Binisaya sa Iningles ug Filipino tungod kay ang usa ka ideya nga kasagarang gipahayag pinaagi lamang sa where sa Iningles ug saan sa Filipino, adunay tulo ka mas espesipikong mga porma sa Binisaya.
Sagad madungog ang pangutana nga “Asa ka?” “Asa ka gikan?” ug “Asa ka padulong?” Daw usa na lamang ka pulong ang gigamit aron mangutana bahin sa dapit. Apan kon susihon ug tukion ang asa, hain, ug diin, aduna kini tagsa-tagsa ka gamit ug kahulogan. Gipatin-aw nga bisan kon sa panaghinabi morag managsama ang gamit sa asa, diin, ug hain, aduna diay tukmang gamit ang matag usa niini sa pagsulti ug pagsulat.
Atong tagsa-tagsaon ang kalahian sa paggamit niini.
Asa: padulngan o lihok nga umaabot pa
Ang asa may kalabotan sa dapit nga padulngan, ilabina kon ang lihok wala pa mahitabo. Ang asa mahimong ipares sa Iningles nga where to ug nagpadayag sa umaabot nga kalihokan ug lokasyon.
Pananglitan:
Asa ka moadto?
Ang pag-adto wala pa mahitabo.
Asa mo manuroy unya?
Ang panuroy mahitabo pa.
Asa ta magkita ugma?
Ang panagkita giplano pa lamang.
Busa, mahimong hinumdoman ang ASA pinaagi sa pangutana nga:
Asa paingon?
Dili lamang lokasyon ang gipangutana dinhi. Adunay ideya sa direksiyon o padulngan sa lihok. Mao kini ang gihulagway ni Godin pinaagi sa ideya nga ang asa nagpadayag sa umaabot nga kalihokan ug sa lokasyon nga padulngan. Ang KWF nga Giya sa Ortograpiyang Sinugbuanóng Binisayâ naghatag usab sa samang pagpasabot ug mga pananglitan sama sa “Asa man diay mo mangadto?” ug “Asa mo manuroy?”
Hain: kasamtangang lokasyon o kahimtang
Ang hain gigamit sa pagpangutana mahitungod sa kasamtangang nahimutangan sa usa ka tawo, butang, o dapit, o sa usa ka lihok nga nagpadayon pa.
Pananglitan:
Hain si Jun karon?
Hain ang akong bag?
Hain ka nagpuyo?
Hain man ang inyong buhatan?
Dinhi, ang pangutana nagtumong sa kasamtangan. Wala gipangutana kon asa paingon ang usa ka tawo, kondili kon asa siya o asa nahimutang ang usa ka butang.
Sa pagsulat ni Godin, ang hain nagpasabot sa kasamtangan o nagpadayon nga kahimtang. Pananglitan, ang pangutana nga “Hain ka man nagpuyo?” nagtumong sa kasamtangang kahimtang sa pagpuyo. Kini usab nahiuyon sa ubang paghulagway sa Sebwano diin ang hain gigamit sa pagpangutana sa lokasyon sa usa ka butang o tawo sa kasamtangan, sama sa “Hain ang pitaka?”
Diin: gikan diin o asa nahitabo ang nahuman nga lihok
Ang diin gigamit sa pagpangutana mahitungod sa gigikanan o dapit diin nahitabo na ang usa ka lihok.
Pananglitan:
Diin ka gikan?
Diin mo nangadto?
Diin ka nipalit sa imong bugas?
Diin ninyo nakit-an ang sakyanan?
Sa maong mga pananglitan, ang mga lihok nga gikan, nangadto, nipalit, ug nakita nahitabo na.
Sumala ni Godin, ang diin nagtumbok sa milabay o nahuman nang aksiyon. Ang KWF usab naghatag sa samang prinsipyo: ang diin nagpasabot sa mga panghitabo o lihok nga nahuman na. Ang dis-a mahimo usab nga makita isip baryasyon sa diin. Sa materyal ni Godin, gihisgotan ang diin/dis-a isip porma nga gigamit sa pagtumbok sa milabay o nahuman nang lihok.
Atong hinumduman, Asa- asa paingon? Diin- asa nahitabo? Hain- asa karon? Aron dili nato kini mabali-bali sa paggamit.