ސްކޫލުތަކުގެ ބޮޑު ޗުއްޓީ ފެށެން ކުޑަތަންވަމުން އަންނައިރު، ކޮންމެ ބެލެނިވެރިއެއްގެ ހިތުގައިވެސް އުފެދޭނެ އެންމެ ބޮޑު ސުވާލަކީ, އަހަރެމެންގެ ދަރީން މި ދިގު ޗުއްޓީ ހޭދަކުރާނީ ހަމައެކަނި ފޫހިފިލުވުމުގައި ހެއްޔެވެ، ނުވަތަ މާނަހުރި ގޮތެއްގައި ހެއްޔެވެ؟ މިއީ ހަމައެކަނި ކިޔެވުމާ ދުރަށް ޖެހިލަން ލިބޭ ވަގުތުކޮޅެއް ކަމަށް ދުށުމަކީ ވަރަށް ބޮޑު ކުށްހީއެކެވެ. މިއީ ކުދީންގެ ކިބައިގައި ދިރިއުޅުމުގެ މުހިންމު ހުނަރުތައް އަށަގަންނުވައި، އާއިލީ ގުޅުން ބަދަހިކޮށް، އުމުރުދުވަހަށް ދެމިގެންދާނެ ފަދަ އުފާވެރި ހަނދާންތަކެއް ބިނާކުރުމަށް ލިބޭ ރަނުގެ ފުރުސަތެކެވެ. ކުދީންގެ ތަރުބިއްޔަތަކީ ހަމައެކަނި ސްކޫލުގެ ހަތަރުފާރުން އެތެރޭގައި ހިނގާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ގޭތެރެއިންނާއި މުޖުތަމައުގެ ތެރެއިންވެސް ލިބިދޭންޖެހޭ ފިލާވަޅުތަކެކެވެ.
މާލެ ފަދަ ކާރޫބާރޫ ބޮޑު، ޖާގައިގެ ގޮތުން ދަތި ތަނެއްގައި ދިރިއުޅޭއިރު، ގިނަ ފަހަރަށް މައިންބަފައިންނަށް އެންމެ ފަސޭހަ ގޮތަކަށް ވަނީ ކުދީންގެ އަތަށް ސްމާޓްފޯނެއް ނުވަތަ ޓެބްލެޓެއް ދީފައި ބޭންދުމެވެ. ނަމަވެސް، މިއީ އެ ކުދީންގެ މުސްތަގުބަލަށް ދެވޭ ވަރަށް ބޮޑު ގެއްލުމެކެވެ. މެދުކެނޑުމެއްނެތި ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ވަގުތު ހޭދަކުރުމާއި، އިންޓަނެޓުގެ ޒަރީއާއިން ކުޅޭ ގޭމުތަކަށް ދެވިހިފުމަކީ ކުދީންގެ ސިކުނޑީގެ ތަރައްގީއަށާއި ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރުވާ ކަމެކެވެ. ޗުއްޓީގެ ބޭނުމަކީ ހަތަރުފާރުން އެތެރޭގައި ބަންދުވެ، ވާޗުއަލް ދުނިޔެއެއްގައި ގެއްލިފައި ތިބުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ހަގީގީ ދުނިޔޭގެ ކަންކަން ތަޖުރިބާކޮށް، މީހުންނާ ގުޅިގެން އުޅެން ދަސްކުރުމަކީ މާ މުހިންމު ކަމެކެވެ.
އަހަރެމެންގެ ކުޑައިރުގެ ޗުއްޓީތަކާ މެދު ވިސްނާލަމާ ހިނގާށެވެ. އެއީ ފޫހިކަމާއެކު ގޭގައި ތިބޭ ދުވަސްތަކެއް ނޫނެވެ. އެއީ އާއިލާއާއެކު ރަށަށް ގޮސް، މޫދަށް އެރި، މަސްބާނަން ގޮސް، ގޭތެރޭގެ މަސައްކަތްތައް ދަސްކުރި އުފާވެރި ދުވަސްތަކެކެވެ. މާމައާއި ކާފަ ކިޔައިދޭ އިބުރަތްތެރި ވާހަކަތަކުން އަހަރެމެންގެ ސިކުނޑިތަކަށް އާ ދިރުމެއް ގެނެސްދިނެވެ. އެ ވާހަކަތަކުގެ ތެރެއިން ދިވެހި ތާރީޚާއި، ސަގާފަތާއި، އާދަކާދަތައް ދަސްވިއެވެ. މިއަދުގެ ކުދީންނަށްވެސް މިފަދަ މާނަހުރި ތަޖުރިބާތަކެއް ބޭނުންވެއެވެ. ކިޔެވުމަކީ ހަމައެކަނި ކިލާސްރޫމެއްގެ ތެރެއިން ލިބޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ގުދުރަތީ ވެށީގެ ތެރެއިންނާއި، އާއިލީ ގުޅުންތަކުގެ ތެރެއިން ލިބޭ ފިލާވަޅުތަކަކީ މާ ފުން އަދި މާ ދެމިގެންވާ ފިލާވަޅުތަކެކެވެ.
ޗުއްޓީއަކީ ސްކޫލުގެ މާހައުލުން ބޭރުން އަމަލީ ތަޖުރިބާތަކެއް ހޯދުމަށް ލިބޭ ރަނުގެ ފުރުސަތެއް --
ޗުއްޓީގައި ކުދީންނަށް ދަސްކޮށްދެވިދާނެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ކަމަކީ ފޮތްކިޔުމުގެ އާދައެވެ. މިއަދުގެ ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީގެ ސަބަބުން، ދިގުކޮށް ލިޔެފައި ހުންނަ ފޮތްތައް ކިޔުމުގެ އާދަ ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހީނަރުވެފައެވެ. އިމްތިހާނުތަކުގެ ޕްރެޝަރާ ނުލައި، އަމިއްލަ ގަޔާވުން ހުންނަ މައުޟޫއުތަކަށް ލިޔެފައިވާ ފޮތްތައް ކިޔުމަށް ކުދިންނަށް ބާރުއަޅަން ޖެހެއެވެ. އާއިލާ އެކުގައި ފޮތްކިޔާނެ ވަގުތުތަކެއް ކަނޑައެޅުމާއި، ލައިބްރަރީތަކަށް ޒިޔާރަތްކުރުމަކީ މި އާދަ އަށަގަންނުވައިދޭނެ ކަމެކެވެ. ފޮތެއްގެ ސަފުހާތަކުގެ ތެރެއަށް ގެއްލި، އާ ދުނިޔެއެއް ހޯދުމުގެ އުފާ ކުދިންނަށް ހޯދައިދޭން ޖެހެއެވެ. ދިވެހި ބަހުން ލިޔެފައިވާ ތާރީހީ ވާހަކަތަކާއި، އިސްލާމީ ތާރީހުގެ ފޮތްތައް ކިޔުމަކީ ކުދިންގެ ބަހުގެ ހުނަރު ކުރިއަރައި، އަމިއްލަވަންތަކަން ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ.
ހަމައެހެންމެ، ގޭތެރޭގެ މަސައްކަތްތަކުގައި ކުދިން ބައިވެރިކުރުމަކީވެސް ޗުއްޓީގައި ކުރެވިދާނެ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ކެއްކުމާއި، ގޭތެރެ ސާފުކުރުމާއި، ގަސްއިންދުން ފަދަ ކަންކަމަކީ ހަމައެކަނި ވަގުތު ހޭދަކުރުމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ކުދީންގެ ކިބައިގައި ޒިންމާދާރުކަން އަށަގަންނުވައި، އަމިއްލަ ނަފްސަށް އިތުބާރުކުރަން ދަސްކޮށްދޭ ކަންކަމެވެ. މަންމައާއެކު ބަދިގޭގައި ހޭދަކުރާ ވަގުތުތަކަކީ، މީރު ކެއުމެއް ތައްޔާރުކުރަން ދަސްވުމުގެ އިތުރުން، ދެމައިންގެ ދެމެދުގައި އޮންނަ ގުޅުން ބަދަހިވެ، ހިތްހަމަޖެހުން ގެނެސްދޭނެ ކަމެކެވެ. އަމިއްލައަށް ކާއެއްޗެއް ތައްޔާރުކޮށްލުމުން ކުދީންނަށް ލިބޭ އުފާވެރިކަމާއި ފަހުރުވެރިކަމަކީ އެހެން އެއްވެސް ކަމަކުން ލިބޭނެ އިހުސާސެއް ނޫނެވެ.
ބައެއް ބެލެނިވެރިން ދެކޭ ގޮތުގައި މާނަހުރި ޗުއްޓީއެއް ހޭދަކުރެވޭނީ ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ނުވަތަ އަގުބޮޑު ރިސޯޓުތަކަށް ދަތުރުކޮށްގެންނެވެ. މިއީ ކުށްހީއެކެވެ. އުފާވެރި ހަނދާންތައް ބިނާކުރުމަށް ބޮޑެތި ހަރަދުތަކެއް ކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އާއިލާއެކު މާލެ ކައިރި ރަށަކަށް ދަތުރުދިއުމާއި، ހަވީރު ފިނިބުރު ޖަހާލަން ދިއުމާއި، ދާރުލްއާސާރު ފަދަ ތަންތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރުމަކީވެސް ކުދިންނަށް އާ ކަންތައްތަކެއް ދަސްވެ، އުފާވެރިކަން ގެނެސްދޭނެ ކަންކަމެވެ. މުހިންމީ ކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ.
މުހިންމީ އެ ކަމެއް ކުރުމުގައި އާއިލާ އެކުގައި ހޭދަކުރާ ވަގުތުގެ ފެންވަރެވެ. ރާއްޖޭގެ ރީތި ގުދުރަތީ ވެށީގެ ތެރޭގައި ވަގުތު ހޭދަކުރުމަކީ ކުދިންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށްވެސް ނުހަނު ފައިދާހުރި ކަމެކެވެ.
ޗުއްޓީއަކީ ކުދިންގެ ޝަހުސިއްޔަތު ބިނާކޮށް، މުސްތަގުބަލަށް ތައްޔާރުކުރުމަށް ލިބޭ ފުރުސަތެއް --
އުމުރުން ދޮށީ ކުދިންނަށް، ޗުއްޓީއަކީ ސްކޫލުގެ މާހައުލުން ބޭރުން އަމަލީ ތަޖުރިބާތަކެއް ހޯދުމަށް ލިބޭ ރަނުގެ ފުރުސަތެކެވެ. އޮފީސްތަކުގައި އިންޓަރންޝިޕް ފުރިހަމަކުރުމާއި، ހިލޭސާބަހަށް މަސައްކަތްކުރާ ޖަމިއްޔާތަކުގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުދިންގެ މުސްތަގުބަލަށް އެޅޭ ވަރަށް މުހިންމު ބިންގަލެކެވެ. މިފަދަ ތަޖުރިބާތަކުގެ ސަބަބުން މަސައްކަތުގެ މާހައުލު އޮންނަ ގޮތް ދަސްވެ، މީހުންނާ ގުޅިގެން އުޅެން ފަރިތަވެ، ކެރިއަރެއް ހިޔާރުކުރުމަށް މަގުފަހިވެގެންދެއެވެ. މިއީ ފޮތަކުން ކިޔައިދީގެން ދަސްވާނެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. މުޖުތަމައަށް ފައިދާހުރި ކަމެއް ކޮށްދިނުމުގެ ރޫހު ކުދިންގެ ކިބައިގައި އަށަގަންނުވަންވާނީ މިފަދަ އަމަލީ ތަޖުރިބާތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ.
ޗުއްޓީގައި ސްކްރީން ބޭނުންކުރުން މުޅިން މަނާކުރުމަކީ މިއަދުގެ ޒަމާނުގައި ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫންކަން ގަބޫލުކުރަން ޖެހެއެވެ. ނަމަވެސް، އެކަމަށް ވަކި އުސޫލުތަކެއް ކަނޑައަޅަން ޖެހެއެވެ. މުޅި ދުވަހު ގޭމްކުޅެ، ޓިކްޓޮކް ނުވަތަ ޔޫޓިއުބް ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، އާއިލާ އެކުގައި އިބުރަތްތެރި ފިލްމެއް ބަލާލުމަކީ ވެސް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. ފިލްމު ބަލައި ނިމުމަށްފަހު، އެއިން ލިބުނު ފިލާވަޅުތަކާ މެދު މަޝްވަރާކުރުމަކީ ކުދިންގެ ވިސްނުން ތަރައްގީކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ. ކޮންމެ ކަމެއްވެސް ކުރަންވާނީ މިންގަނޑެއްގެ ތެރެއިންނެވެ. ޓެކްނޮލޮޖީއަކީ އަހަރެމެންގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި އޮންނަ އެއްޗަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ. އެއީ އަހަރެމެން ކޮންޓްރޯލްކުރާ އެއްޗަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ޖިސްމާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ސަމާލުކަން ދިނުމަކީވެސް ޗުއްޓީގައި ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ސްކޫލު ދުވަސްވަރު ކުދިން ގިނަ ވަގުތު ހޭދަކުރަނީ ގޮނޑީގައި އިށީނދެ ތިބެއެވެ. ޗުއްޓީއަކީ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ކަސްރަތު ހޯދައިދޭންވީ ވަގުތެވެ. ފަތަން ދަސްކުރުމާއި، ފުޓުބޯޅަ ނުވަތަ ބާސްކެޓްބޯޅަ ފަދަ ކުޅިވަރުތަކުގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުދިންގެ ހަށިގަނޑު ވަރުގަދަކޮށްދީ، ބަލިތަކުން ދުރުކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ. ކުޅިވަރުގެ ތެރެއިން ޓީމެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރަން ދަސްވުމާއި، މޮޅުވުމާއި ބަލިވުން ބަލައިގަންނަން ދަސްވުމަކީ ދިރިއުޅުމުގެ މައިދާނުގައި ކުދިންނަށް ނުހަނު ބޭނުންތެރި ސިފަތަކެކެވެ.
ބައެއް ބެލެނިވެރިން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ވަޒީފާގެ ބުރަކަމާ ހުރެ ކުދިންނާއެކު ގިނަ ވަގުތު ހޭދަކުރުމަކީ ދަތި ކަމެކެވެ. މިއީ ހަގީގަތެއް ނަމަވެސް، ކުދިންނަށް ބޭނުންވަނީ މުޅި ދުވަހު މައިންބަފައިން އެކުދިންނާއެކު ތިބުމެއް ނޫނެވެ. ބޭނުންވަނީ ހޭދަކުރާ މަދު ވަގުތުކޮޅަކީވެސް ކުދިންނަށް ސަމާލުކަންދީގެން، ފޯނުތަކާ ދުރުގައި ހޭދަކުރާ ވަގުތުކޮޅަކަށް ވުމެވެ. ރޭގަނޑު ކާން ތިބޭ ވަގުތަކީ ދުވަހުގެ ކަންކަމާ މެދު ވާހަކަދައްކައި، ކުދިންގެ އިހުސާސްތައް އަޑުއަހާ ވަގުތަކަށް ހެދިދާނެއެވެ. ކޮންމެ ކުއްޖެއްގެވެސް ވާހަކަތަކާއި ސުވާލުތަކަށް އަހައްމިއްޔަތުކަން ދޭން ޖެހެއެވެ. ހަފުތާ ބަންދުގައި ކުދިންނާއެކު ހާއްސަ ކަމެއް ރާވާލުމަކީވެސް އާއިލީ ގުޅުން ބަދަހިކުރުމަށް އެޅޭނެ ވަރަށް މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.
އަހަރެމެންގެ އަމާޒަކަށް ވާންވާނީ، ޗުއްޓީ ނިމިގެން ސްކޫލަށް އެނބުރި ދާއިރު، ކުދިންގެ އަތުގައި ހަމައެކަނި ފޮޓޯތަކެއް ހުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އާ ހުނަރުތަކަކާއި، ތަޖުރިބާތަކަކާއި، އުމުރުދުވަހަށް ދެމިގެންދާނެ ފަދަ އުފާވެރި ހަނދާންތަކެއް ހުރުމެވެ. މީގެ އަހަރުތަކެއް ފަހުން، ކުދިން ހަނދާން ހުންނާނީ ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ހޭދަކުރި ވަގުތުތަކެއް ނޫނެވެ. އެކުދިން ހަނދާން ހުންނާނީ ބައްޕަ ކިޔައިދިން ވާހަކަތަކާއި، މަންމައާއެކު ބަދިގޭގައި ހޭދަކުރި ވަގުތުތަކާއި، އާއިލާއާއެކު ކުރި ދަތުރުތަކެވެ. އެ ހަނދާންތަކަކީ އެކުދިން ބޮޑުވެ، އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމެއް ފަށާއިރުވެސް އެކުދިންނަށް ހިތްވަރާއި އުފާވެރިކަން ގެނެސްދޭނެ އަގުބޮޑު ރައުސްމާލެކެވެ.
ޗުއްޓީގެ ބޭނުމަކީ ހަމައެކަނި ވަގުތުތަކެއް ފާއިތުކޮށްލުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކުދިންގެ ޝަހުސިއްޔަތު ބިނާކޮށް، މުސްތަގުބަލަށް ތައްޔާރުކުރުމަށް ލިބޭ ފުރުސަތެކެވެ. އެހެންކަމުން، ކުރިމަތިވަމުން އަންނަ ބޮޑު ޗުއްޓީއަކީ ސްކްރީންތަކުގެ އަޅުންނަށް ވުމަށް ފުރުސަތު ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި، އަމަލީ މައިދާނަށް ނެރެ، ދިރިއުޅުމުގެ ހަގީގީ މާނަ ހޯދައިދޭ ދުވަސްވަރަކަށް ހަދަމާ ހިނގާށެވެ. ދަރިންގެ މުސްތަގުބަލު އޮތީ އަހަރެމެން މިއަދު ނިންމާ ނިންމުންތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެ ކުދިންނަށް ދެވޭނެ އެންމެ އަގުބޮޑު ހަދިޔާއަކީ އަހަރެމެންގެ ވަގުތާއި ސަމާލުކަމެވެ. މި ފުރުސަތު ނަގާނުލައި، މާދަމާ ފަހުރުވެރިވާ ފަދަ ޖީލެއް ބިނާކުރުމުގެ މަސައްކަތް މިއަދު ފަށަންޖެހެއެވެ.