Latinoamerički karteli šire mrežu po Evropi, mogli bi biti...

Četvoromjesečna istraga Gardijana otkrila je da je nagli porast krijumčarenja kokaina u Evropu direktno povezan sa širenjem prisustva latinoameričkih kriminalnih mreža na tom kontinentu, gdje su uspostavile bliske veze sa lokalnim mafijaškim organizacijama.

Istraga, koja je obuhvatila analizu baza podataka, policijskih i obavještajnih službi, kao i razgovore sa sudijama, tužiocima i stručnjacima iz osam zemalja, pokazuje da su karteli i frakcije iz Kolumbije, Brazila, Ekvadora, Venecuele, Meksika i SAD aktivni u najmanje 12 evropskih zemalja. Između 2014. i 2024. godine količina zaplijenjenog kokaina povećana je za 471 odsto, dok je razbijen i veći broj lokalnih laboratorija u kojima su prerađivani derivati kokaina.

Broj zemalja mogao bi biti i veći, jer su u istraživanje uključene samo grupe čije je prisustvo u Evropi zvanično potvrđeno kroz policijske akcije, međunarodne istrage i sudske postupke koji su u toku, a koji se odnose na posrednike, aktivne članove, ćelije ili operativne mreže. Nisu obuhvaćene bande koje nemaju fizičko prisustvo u Evropi, ali sarađuju sa evropskim mafijaškim organizacijama kroz zajedničke kriminalne poduhvate.

Među identifikovanim grupama su meksički karteli Sinaloa i Halisko nova generacija (CJNG); mafijaški klan del Golfo, gerilska organizacija ELN i disidentske frakcije Revolucionarnih oružanih snaga Kolumbije (FARC); brazilske grupe Prvo zapovjedništvo prijestonice (PCC) i Crveno zapovjedništvo (CV); venecuelanska banda Tren de Aragua, kao i bande Barrio 18 i MS-13, porijeklom iz SAD, koje su rasprostranjene i u Salvadoru, Hondurasu, Gvatemali, a u manjoj mjeri i u Meksiku.

Ove organizacije imaju sve izraženije prisustvo u Španiji, Portugalu, Holandiji, Belgiji i Francuskoj, dok je njihovo djelovanje zabilježeno i u Njemačkoj, Rumuniji, Hrvatskoj i Slovačkoj. Bugarsku na spisak zemalja u kojima su aktivne latinoameričke kriminalne grupe uvrstila je i Globalna inicijativa za borbu protiv transnacionalnog organizovanog kriminala (GI-TOC).

Danijel Brombaher, politikolog i direktor Evropske opservatorije pri GI-TOC-u, kazao je da se dešava nešto novo, jer se latinoameričke grupe pojavljuju na područjima na kojima ranije nisu imale uspostavljenu infrastrukturu.

„Ovaj fenomen više nije ograničen na tradicionalne ulazne tačke na evropsko tržište“, rekao je on.

Nedavne policijske akcije otkrile su laboratorije za proizvodnju metamfetamina kojima su upravljali Meksikanci na jugu Francuske, sjeveroistoku Poljske i u Brandenburgu, južno od Berlina. Latinoameričke grupe pojavljuju se i u Rumuniji i Bugarskoj, duž balkanske rute, naveo je Brombaher.

Predstavnici latinoameričkih državnih institucija i stručnjaci ukazuju na to da bi spisak zemalja mogao biti još duži. Neobjavljeni izvještaj tužilaštva brazilske savezne države Sao Paulo, koji se djelimično zasniva na podacima brazilske obavještajne agencije (Abin), a u koji je „Gardijan“ imao uvid, pokazuje, na primjer, da PCC, danas najveća kriminalna grupa u Brazilu, djeluje u 16 evropskih zemalja. Među njima su Velika Britanija, Irska, Island, Srbija, Švedska, Švajcarska i Turska.

Sumnje da latinoamerički karteli i frakcije nastoje da se trajno pozicioniraju u Evropi nisu nove. Još od osamdesetih godina prošlog vijeka kolumbijske kriminalne organizacije, poput kartela Kali i Medeljin, imale su uporišta u pojedinim španskim regijama, kao što je Galicija. Europol je u izvještaju iz 2013. godine upozorio na njihov rast, ali je ono čemu vlasti danas svjedoče znatno većih razmjera.

U izvještaju Europola iz ove godine navodi se da su se „najopasnije latinoameričke kriminalne mreže nastanile i u Evropskoj uniji, odakle usmjeravaju operacije koje utiču na EU“. To se posebno odnosi na mobilne kriminalne mreže uključene u organizovani imovinski kriminal.

Međunarodna organizacija kriminalističke policije Interpol, na čijem je čelu brazilski savezni policijski službenik Valdesi Urkiza, kontaktirana je povodom ovih saznanja, ali nije komentarisala navode.

Problem je postao vidljiviji tokom posljednje decenije. Proizvodnja droge u Latinskoj Americi u tom periodu povećana je približno četiri puta, dostigavši rekordnih oko 4.100 tona u 2024. godini. Tome je prethodio rast od čak 35 odsto na početku decenije. U Kolumbiji se danas proizvodi više kokaina nego u vrijeme zloglasnog narko-bosa Pabla Eskobara. Gotovo sav kokain u svijetu, kao i brojne srodne supstance, potiče iz Latinske Amerike, posebno iz Kolumbije.

Viktor Manuel Sančes Valdes, stručnjak za organizovani kriminal sa Autonomnog univerziteta Koauila u Meksiku, naveo je da su među glavnim organizacijama karteli Sinaloa i Halisko nova generacija u Meksiku, Crveno zapovjedništvo i PCC u Brazilu, Klan del Golfo i različite frakcije kolumbijskih FARC-a, ekvadorske grupe Lobos i Čoneros, kao i venecuelanski Tren de Aragua.

On smatra da je prisustvo latinoameričkih kriminalnih grupa u Evropi rasprostranjenije nego što se uglavnom vjeruje.

„Karteli Sinaloa i CJNG prisutni su u više od 20 evropskih zemalja. To, naravno, ne znači da njima dominiraju ili da u njima imaju velike ćelije. Riječ je, prije svega, o ljudima koji zastupaju njihove poslovne interese“, kazao je Valdes.

U Svjetskom izvještaju o drogama za 2026. godinu Kancelarije Ujedinjenih nacija za drogu i kriminal navodi se da je globalna proizvodnja kokaina 2024. godine iznosila između 3.800 i 4.700 tona, što je više od četiri puta u odnosu na 2014. godinu. Južna Amerika ostaje glavno područje proizvodnje, a uzgoj koke tokom protekle decenije dostigao je rekordnih 385.000 hektara, što je tri puta više nego 2014. godine.

Evropa je postala ključno tržište jer kriminalnim organizacijama omogućava veće profitne marže nego SAD. Od početka decenije evropska policija zaplijenila je više droge nego američke bezbjednosne snage, a podaci ukazuju na to da Evropa sada čini oko četvrtine globalne potrošnje.

Europol je nedavno saopštio da je od 731 najopasnije kriminalne mreže koje djeluju širom Evrope njih 149 povezano sa latinoameričkim organizacijama. Od tog broja, 67 mreža ima latinoameričke članove, dok 22 uglavnom čine Latinoamerikanci.