Kad odu posljednja dva đaka, zatvoriće se i škola

Na malenom ostrvu Kalamos u osnovnoj školi ostala su svega dva učenika, a škola će biti zatvorena kada oni pređu u srednju školu u kontinentalnom dijelu zemlje. Širom Grčke desetine škola zatvorene su zbog premalog broja upisanih učenika.

Učionica Hrisi Ntalake postala je slikovit primjer osipanja učenika.

Jedina učiteljica u posljednjoj školi na idiličnom grčkom ostrvu Kalamos svake jeseni ima sve kraći spisak đaka. Ove godine - samo dvoje. Učenici šestog razreda sjedjeli su 23. septembra za Ntalakinim stolom ispod table, ispred redova praznih klupa i stolica.

Kada sljedeće godine odu u srednju školu u kontinentalnom dijelu Grčke, škola će biti zatvorena. Igračke i slikovnice i dalje stoje na policama obližnjeg vrtića, koji je zatvoren prije tri godine.

“Obično se nastavnici raspoređuju na ova ostrva protiv svoje volje”, rekla je Ntalak. “Međutim, koliko znam, ima učitelja i vaspitača koji bi željeli da dođu na Kalamos, ali nema djece.”

Pad broja upisanih učenika širom Grčke ove godine naveo je vlasti da zatvore 75 škola, dok je u više od 400 drugih nastava obustavljena ili je produžena ranija obustava rada.

Slična situacija odvija se širom Evrope, ali i van nje. Prema podacima nezavisne organizacije World Population Review, među 20 zemalja sa najstarijim stanovništvom na svijetu njih 16 nalazi se u Evropi, naročito u njenom južnom dijelu.

Udaljene zajednice pritom djeluju kao sistem ranog upozorenja: planinska sela i mala ostrva među prvim su mjestima u kojima škole i druge usluge nestaju u sve dubljem ciklusu pada broja stanovnika. Na više od 4.000 ostrva širom Evropske unije živi oko 17 miliona ljudi, a Grčka ima oko 200 naseljenih ostrva.

“Zatvaranje škola dovodi do toga da mladi ne ostaju, već odlaze”, rekao je Bajron Kocamanis, suosnivač Instituta za demografska istraživanja u Atini. “Odlazak znači sve manje ljudi - i sve manje rođenih. To znači depopulaciju i mrtva naselja koja će postati starački domovi.”

Svakodnevno putovanje preko mora

Kalamos tokom cijele godine ima svega 80 stanovnika. Prije deset godina u lokalnim školama i državnom vrtiću bilo je 40 djece.

“Bilo je baš lijepo. Igrali smo se zajedno svakog dana. Svakog jutra išli smo u osnovnu školu”, rekao je maturant Antonis Aivaliotis tokom vožnje trajektom pred svitanje.

Aivaliotis je jedan od sedmoro tinejdžera sa Kalamosa koji danas po nemirnom moru svakodnevno putuju u školu. Kada jak vjetar predstavlja opasnost, ne idu na nastavu.

Nekoliko godina bio je učenik u razredu Ntalake, koji je tada bio smješten u jednoj prostoriji i okupljao djecu različitih uzrasta.

Tokom 20 godina rada u udaljenim školama, Ntalaka je često bila jedina učiteljica. Polovinu tog vremena provela je na Kalamosu, koji se nalazi nedaleko od Itake, Odisejevog rodnog ostrva iz “Odiseje”.

Zaljubila se u netaknute plaže Kalamosa, koje privlače turiste na jahtama. Naučila je da roni i postala vješta u podvodnom ribolovu. Ipak, moraće da ode.

Da bi škola ostala otvorena, bilo bi dovoljno da na ostrvo dođu dvije porodice. Ona i lokalne vlasti očajnički pokušavaju da prošire glas o tome, ali za sada nema naznaka da će neko doći.

“Veoma smo gostoljubivi i trudimo se. To je ono što želimo da uradimo, čak i sada - da nas neko čuje”, rekla je Ntalaka. “Što prije, to bolje.”

Aivaliotis odlazak nakon mature vidi kao nešto neizbježno.

“Naravno da bih volio da ostanem ovdje”, rekao je. “Volim Kalamos. To je moj dom. Ali ovdje nema nikakvog razvoja.”

Od Hrvatske do Japana, ostrva se bore da sačuvaju škole

Zemlje sa sve starijim stanovništvom pokušavaju da održe škole na ostrvima, ali sa ograničenim uspjehom.

Hrvatska je u svoja ostrva u proteklih deset godina uložila 4,6 milijardi eura, rekao je premijer Andrej Plenković u junu. Ta ulaganja obuhvataju izgradnju ili proširenje 20 vrtića, kao i obnovu osnovnih škola i sportskih dvorana. Hrvatski sabor je u januaru usvojio Zakon o ostrvima, čiji je cilj poboljšanje života stanovnika ostrva. Stopa pada broja stanovnika na malim hrvatskim ostrvima slična je onoj u kontinentalnom dijelu zemlje.

Japan se suočava sa još težom demografskom slikom. U deset godina zaključno sa 2023. populacija na više od 250 udaljenih ostrva obuhvaćenih državnim programom podrške smanjena je za 19 odsto, gotovo dvostruko više od nacionalnog prosjeka, pokazuju najnoviji podaci vlade. Na tim ostrvima je 1955. živjelo gotovo milion ljudi, a do 2020. taj broj se smanjio na 340.000.

To je dovelo do manjka ljudi koji bi upravljali trajektima i drugim vidovima prevoza, dodatno pogoršavajući ekonomsko slabljenje udaljenih ostrva. Japanska vlada navodi da je očuvanje stanovništva na njima ključno za nacionalnu bezbjednost i obezbjeđuje subvencije kako bi privukla ljude da rade u turizmu, ribarstvu i drugim djelatnostima.

Neka ostrva uspjela su da privuku učenike iz drugih krajeva. Na udaljenim ostrvima Oki, na primjer, 74 od 132 učenika srednje škole za ribarstvo došla su zahvaljujući programima preseljenja porodica.

Na italijanskom ostrvu Stromboli, koje čini vrh vulkana koji izranja iz mora, škola je prošlog mjeseca ponovo otvorena poslije 20 godina - sa samo jednom učenicom. Italijanske osnovne škole obično moraju da imaju najmanje 15 učenika, ali se za udaljena ostrva prave izuzeci jer zatvaranje škole može dodatno ubrzati iseljavanje stanovništva.

Snimci emitovani na italijanskoj televiziji prikazali su šestogodišnju Ajšu sa ljubičastim rancem gotovo velikim kao ona, kako držeći majku za ruku prolazi uskim ulicama Đinostre na putu ka svom prvom času u lokalnoj seoskoj crkvi.

Aris Aleksopulos, direktor Centra OECD-a za dinamiku stanovništva na Kritu, kaže da će broj stanovnika Grčke do 2050. pasti sa 10,5 miliona na svega osam miliona. Mladi postaju manjina, rekao je 21. septembra na marginama demografske konferencije u Atini.

Taj trend prisutan je širom Evropske unije: 2024. rođeno je 3,55 miliona beba, otprilike upola manje nego rekordne 1964. godine. Stopa nataliteta pala je na istorijski minimum od 1,34 djeteta po ženi, znatno ispod nivoa od 2,1 koji je potreban za održavanje stabilnog broja stanovnika. Grčka je bila među rijetkim zemljama sa stopom nižom od 1,25.

EU je u junu najavila da će razviti strategiju za ostrva, koja bi, između ostalog, trebalo da se bavi problemom smanjenja broja stanovnika.

Temis Hristofidu, generalna direktorka za regionalnu i urbanu politiku u Evropskoj komisiji, rekla je za AP u imejlu da je EU u proteklih pet godina potrošila 146 miliona eura na modernizaciju škola u četiri grupe grčkih ostrva, upravo sa ciljem suzbijanja demografskog pada.

“Mobilnost je jedna od snaga Evrope, ali ljudi treba da odlaze zato što to žele, a ne zbog zapostavljanja ili nedostatka ulaganja”, napisala je. “Sve počinje kvalitetnim javnim uslugama, u čijem je središtu obrazovanje.”

Prevod: N. B.