Ada tarikh yang dikenang kerana kejayaan, dan ada juga yang sukar dilupakan atas sebab sebaliknya.
Bagi ramai pengguna jalan raya yang terperangkap dalam kesesakan teruk sekitar Bandar Sunway pada 15 Oktober lalu, hari itu mungkin termasuk dalam kategori kedua.
Bandar Sunway bukan kawasan terpencil. Ia sebuah pusat bandar maju yang menempatkan universiti, hospital, kawasan komersial dan kediaman serta dihubungkan dengan rangkaian jalan raya dan lebuh raya utama.
Namun, pengguna jalan raya dilaporkan terperangkap berjam-jam dalam kesesakan serius di sekitar kawasan universiti dan jalan penghubung.
Persoalannya bukan semata-mata bagaimana kesesakan boleh berlaku. Kemalangan, kenderaan rosak dan peningkatan mendadak jumlah trafik boleh berlaku di mana-mana.
Ukuran sebenar sebuah sistem pengangkutan yang cekap ialah seberapa pantas sesuatu insiden ditangani, halangan dialihkan dan aliran trafik dipulihkan.
Bukan sekadar punca kesesakan
Jika sesuatu kemalangan mencetuskan kesesakan, mengenal pasti puncanya sahaja tidak menjelaskan mengapa gangguan boleh berlarutan selama berjam-jam dan merebak ke kawasan lain.
Di sinilah timbul persoalan mengenai tindakan polis trafik, syarikat konsesi LDP, Lembaga Lebuhraya Malaysia (LLM), pihak berkuasa tempatan, pengendali trak tunda serta agensi berkaitan.
Adakah bantuan tiba dengan segera? Adakah trafik dialihkan dengan berkesan? Adakah laluan alternatif digunakan? Adakah pengguna jalan raya menerima maklumat secukupnya sebelum mereka turut terperangkap?
Lebih penting, siapakah yang menyelaraskan semua tindakan itu?
Persoalan sedemikian bukan bertujuan menuding jari kepada mana-mana pihak. Ia perlu dijawab untuk memahami sama ada prosedur sedia ada berfungsi sebagaimana sepatutnya.
Jika pasukan tindak balas sudah bertindak pantas tetapi rangkaian jalan raya tidak mampu menampung jumlah kenderaan, perkara itu perlu dijelaskan.
Jika kelewatan menunda kenderaan, pengurusan trafik yang kurang berkesan atau kelemahan penyelarasan menyumbang kepada kesesakan, kelemahan itu pula perlu dikenal pasti dan diperbaiki.
Matlamatnya bukan mencari kambing hitam, tetapi memastikan kejadian sama tidak berulang.
Kesesakan juga ada kosnya
Kesesakan berjam-jam bukan sekadar menyebabkan pengguna jalan raya lewat tiba ke destinasi.
Pekerja kehilangan waktu produktif, pelajar mungkin terlepas kelas, pesakit lewat menghadiri janji temu, manakala urusan penghantaran dan perniagaan turut terjejas.
Pada masa sama, pengguna membazir bahan api dan terpaksa menanggung tekanan kerana terperangkap di jalan raya.
Bagi kawasan seperti Bandar Sunway yang menjadi hab pendidikan, kesihatan dan komersial, kesannya boleh merebak jauh melangkaui pengguna jalan raya yang terperangkap.
Malaysia sering bercakap mengenai daya saing, pelaburan dan produktiviti. Namun, produktiviti bukan hanya bergantung kepada pembinaan lebih banyak lebuh raya atau projek infrastruktur baharu.
Ia juga bergantung kepada sejauh mana cekapnya infrastruktur yang sudah ada diuruskan setiap hari.
Tanggungjawab bersama bukan tanggungjawab terpecah
Memang benar tiada satu agensi bertanggungjawab terhadap setiap aspek sesuatu insiden jalan raya.
Polis mungkin mengawal trafik, syarikat konsesi menguruskan lebuh raya, pengendali trak tunda mengalihkan kenderaan dan pihak lain pula menyampaikan maklumat kepada pengguna.
Namun, apabila terlalu banyak pihak terlibat, tanggungjawab bersama tidak boleh berubah menjadi tanggungjawab yang terlalu terpecah sehingga orang ramai tidak tahu siapa sebenarnya menyelaraskan tindakan.
Agensi berlainan mungkin mempunyai bidang kuasa berbeza, tetapi kepada pengguna jalan raya, mereka sepatutnya berfungsi sebagai satu sistem.
Wakil rakyat tempatan juga mempunyai peranan. Mereka mungkin tidak mengawal trafik atau mengarahkan operasi di lapangan, tetapi mereka boleh mendapatkan penjelasan dan membawa kebimbangan penduduk kepada pihak bertanggungjawab.
Bagi insiden 15 Oktober, beberapa jawapan mudah boleh memberi gambaran lebih jelas.
Bilakah gangguan mula dilaporkan? Bilakah pasukan tindak balas tiba? Berapa lama masa diambil untuk mengalihkan halangan? Apakah langkah pengurusan trafik yang dilaksanakan dan bila keadaan kembali pulih?
Jawapan kepada soalan itu boleh diukur. Justeru, ia sepatutnya boleh dijelaskan berdasarkan fakta.
Adakah masalahnya kekurangan kepakaran?
Insiden ini turut membawa kepada persoalan lebih besar mengenai cara Malaysia menguruskan sistem pengangkutan bandar.
Adakah kita mempunyai kepakaran mencukupi dalam perancangan pengangkutan, kejuruteraan trafik, pengurusan insiden dan logistik?
Atau sebenarnya negara sudah mempunyai ramai profesional berpengalaman, tetapi kepakaran mereka belum dimanfaatkan sepenuhnya dalam perancangan dan pengurusan operasi?
Persoalannya mungkin bukan mengenai jumlah tenaga pakar semata-mata.
Ia juga melibatkan cara tanggungjawab dibahagikan, bagaimana maklumat dikongsi antara agensi, siapa mempunyai kuasa membuat keputusan ketika berlaku kecemasan dan sama ada prestasi operasi dinilai selepas sesuatu insiden.
Pengajaran daripada kejadian terdahulu juga perlu diterjemahkan kepada prosedur lebih baik. Kita tidak boleh terus bertindak secara reaktif setiap kali kesesakan besar berlaku, kemudian kembali kepada rutin biasa selepas keadaan reda.
Malaysia perlu mengenal pasti kelemahan yang wujud dan menggunakan kepakaran profesional pengangkutan serta logistik dengan lebih berkesan.
Sebuah bandar maju tidak seharusnya dinilai berdasarkan bangunan tinggi, pusat komersial atau lebuh raya semata-mata.
Keupayaan sistemnya bertindak apabila berlaku masalah juga menjadi ukuran kemajuan.
Kemalangan boleh berlaku. Kesesakan juga tidak mungkin dapat dielakkan sepenuhnya.
Tetapi apabila satu insiden menyebabkan gangguan berjam-jam, mesti ada penelitian, akauntabiliti dan penambahbaikan selepas itu.
Mungkin Malaysia sebenarnya tidak kekurangan sistem atau bakat. Apa yang mungkin masih kurang ialah rasa mendesak untuk bertindak, kesediaan mengambil tanggungjawab dan kebertanggungjawaban untuk memastikan masalah diselesaikan.
Sikap “tidak apa”, iaitu menganggap gangguan berpanjangan sebagai sesuatu yang perlu diterima, tidak boleh menjadi kebiasaan.
Walau sehebat mana infrastruktur dibina atau secanggih mana sistem diperkenalkan, semuanya tidak banyak bermakna jika cara kita mengurus dan bertindak ketika masalah berlaku tidak berubah.
Jika Malaysia mahu menjadi lebih produktif dan berdaya saing, kita bukan sahaja perlu tahu membina infrastruktur yang lebih baik.
Kita juga perlu belajar menguruskannya dengan lebih baik.
Gary Foong adalah pembaca FMT.
Artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mewakili FMT.