Suđenje za sabotažu Sjevernog toka u Hamburgu pojačava raspravu o...

Snimci iz vazduha od prije nešto više od četiri godine obišli su svijet: 26. septembra 2022. godine u Baltičkom moru, kod ostrva Bornholm, na površinu vode izbijale su velike količine metana.

Nepoznate osobe digle su u vazduh tri od četiri cijevi gasovoda Sjeverni tok 1 i 2, kojima se gas dopremao iz Rusije u Njemačku.

Napad, izveden sedam mjeseci nakon početka rata u Ukrajini, značio je kraj velikog energetskog partnerstva Njemačke i Rusije. Obje strane su u to uložile godine i milijarde i bilo im je potaman – Njemačka je nabavljala povoljan gas, a Rusija je imala najbolju mušteriju.

Međutim, od početka totalne invazije na Ukrajinu ruska strana je više puta znatno smanjila ili potpuno obustavljala protok gasa kroz Sjeverni tok 1, dok Sjeverni tok 2 još uopšte nije bio pušten u rad.

Pomoć Ukrajini na udaru kritika

Ukrajinskom državljaninu Serhiju K. sudi se u Hamburgu od ove srijede (14. oktobra). U avgustu 2025. uhapšen je u Italiji, a kasnije je izručen.

Kao saizvršiocu stavlja mu se na teret ratni zločin zbog napada na civilne objekte, izazivanje eksplozije, uništavanje građevina i ometanje rada javnih službi.

Politički je škakljiva činjenica da je optuženi državljanin Ukrajine. Njemačka podržava Ukrajinu vojno, finansijski i humanitarno, a prihvatila je i oko 1,3 miliona izbjeglica iz Ukrajine. Nakon povratka Donalda Trampa na vlast, Njemačka je, prema ukupnom iznosu pomoći, postala glavni podržavalac Ukrajine.

Kritičari te podrške, prije svega iz desničarske Alternative za Njemačku (AfD) i ljevičarske populističke stranke BSW, žele da poboljšaju odnose s Rusijom uprkos ratu u Ukrajini, ponovo pokrenu isporuke energenata i traže da se gasovodi poprave. Takođe traže i obustavljanje podrške Ukrajini.

Neki od njih maltene unaprijed osuđuju Serhija K., iako suđenje još nije ni počelo, i sumnjaju da iza dizanja gasovoda u vazduh stoji ukrajinsko državno ili vojno rukovodstvo.

„Potpuno je apsurdno da Njemačka troši mnogo milijardi na pomoć Ukrajini, a da od Zelenskog nikada nije zatražila da se razjasne okolnosti“, rekla je Sara Vagenkneht iz BSW-a nakon hapšenja Serhija K. „Trebalo bi postaviti i pitanje moguće odštete“, tražila je ona.

Slično smatra i Alis Vajdel, liderka AfD-a. Početkom godine izjavila je da njemačka vlada mora od Ukrajine da zatraži povraćaj novca.

Ako AfD preuzme vlast, kaže, zahtijevaće da Kijev snosi troškove obnove gasovoda. Zemlja koja učini tako nešto „nije prijatelj Njemačke“. Pritom Vajdel nije iznijela dokaze da iza napada zaista stoji Ukrajina.

Kome je koristila sabotaža?

Oficir njemačke mornarice, kapetan fregate Geran Svistek, već je 2023. godine u intervjuu za Dojčlandfunk upozorio da, s obzirom na tehnički, finansijski i organizacioni napor, iza sabotaže „vjerovatno stoji neka državna struktura“.

Prema njegovom mišljenju, grupa amatera ne bi mogla da izvede takav čin.

Međutim, smatrao je malo vjerovatnim da bi ta država mogla da bude Ukrajina jer ona ne želi da ugrozi njemačku podršku. Svistek je tada smatrao mogućim da je Rusija namjerno usmjerila istragu na pogrešan trag.

Njemačko tužilaštvo nije našlo dokaze o nalogodavcima, ali za napad tereti grupu ukrajinskih državljana, među kojima su i profesionalni ronioci. Jedan drugi osumnjičeni nedavno je uhapšen u Hrvatskoj pod bizarnim okolnostima. Njemačka sada očekuje njegovo izručenje.

Sjeverni tok je od samog početka imao brojne protivnike koji su tvrdili da gasovod dovodi najveću ekonomiju Evrope u preveliku zavisnost od Rusije. Bilo je i praktičnih interesa da se gas doprema starim gasovodima, od kojih tranzitne zemlje naplaćuju dio prihoda.

Oštri kritičari bile su Poljska, Sjedinjene Američke Države, baltičke države, a posebno Ukrajina nakon početka ruske agresije u februaru 2022. godine.

Zato se tokom istrage stalno postavljalo pitanje: kome koristi dizanje gasovoda u vazduh? Hening Hof iz Njemačkog društva za spoljnu politiku smatra važnim da se rasvijetle prethodne okolnosti.

„Obustavom isporuka, odnosno poigravanjem tom mogućnošću, Rusija je tada vršila ogroman pritisak na Njemačku, a tržišta gasa bila su van kontrole“, kaže on za DW.

„Dizanje gasovoda u vazduh zatim je uklonilo osnovu za ruske pokušaje ucjene, a cijene prirodnog gasa pale su. Prema mom mišljenju, može da se kaže da je dizanje gasovoda u vazduh bilo u njemačkom interesu.“

Dilema njemačke savezne vlade

Ali šta bi se dogodilo kada bi Serhij K. bio proglašen krivim i kada bi se dokazala povezanost s vojnim ili političkim vrhom Ukrajine?

Njemačka vlada tada bi se našla pred dilemom: s jedne strane, mora da se očuva nezavisnost pravosuđa i procesuira sabotaža njemačke infrastrukture. S druge strane, vlada želi da spriječi da Rusija politički instrumentalizuje slučaj. Međutim, pritisak, posebno unutar same Njemačke, znatno bi porastao.

Roderih Kizeveter, stručnjak za bezbjednosnu politiku iz redova vladajućih demohrišćana, smatra da čak ni eventualno učešće Kijeva ne bi bilo razlog za odustajanje od dosadašnje politike podrške Ukrajini.

„Bez obzira na ishod, povlačenje bilo kojih poteza na osnovu njega ne bi bilo opravdano, jer se podrška Ukrajini pruža i iz našeg sopstvenog nacionalnog bezbjednosnog interesa i iz osjećaja odgovornosti za slobodnu Evropu.“

Da li novac za Ukrajinu znači manje novca za Njemačku?

Rasprava o podršci Ukrajini u Njemačkoj sve je žešća. Podrška javnosti pomoći Ukrajini slabi, posebno kada je riječ o isporukama oružja. Prema anketi iz septembra, 42 odsto građana smatra da podrška Ukrajini oružjem ide predaleko. Njih 38 odsto smatra da je podrška primjerena, a 14 odsto željelo bi još više oružja za Ukrajinu.

Na trima pokrajinskim izborima na istoku Njemačke u septembru Alternativa za Njemačku znatno je ojačala, pa bi ubuduće u Saksoniji-Anhaltu iz njenih redova mogao da dođe premijer pokrajine. Na saveznom nivou AfD već mjesecima prednjači u anketama, daleko ispred konzervativaca kancelara Fridriha Merca.

Osim toga, AfD i BSW tvrde da Mercova vlada štedi na socijalnim davanjima kako bi slala novac Ukrajini.

Sara Vagenkneht iz BSW-a izjavila je na ranijem predizbornom skupu da Berlin „potapa milijarde i milijarde u crnoj rupi Ukrajine, dok u Njemačkoj, u našim školama, djeca više ne uče kako treba da čitaju, računaju i pišu“.

Roderih Kizeveter smatra da je takvo poređenje pogrešno: „U velikoj je zabludi onaj ko vjeruje da ćemo imati više novca za socijalne potrebe ako obustavimo podršku Ukrajini i prepustimo Rusiji da radi šta želi.“

Ukrajina uz njemačku pomoć sprečava teritorijalno napredovanje Rusije, dodaje Kizeveter.

„Međutim, ako Rusija prevlada u Ukrajini, proširiće rat i napasti članice NATO-a“, kaže on. A onda će i troškovi odbrane biti daleko veći.

Nema povratka u vrijeme prije ruskog rata

No, nije riječ samo o politici i ratu. Cijene energenata u Njemačkoj su eksplodirale, a građani kao glavnu bojazan ne navode ni rat ni migracije, nego – pad životnog standarda.

Zato i pojedini demohrišćani traže obnovu Sjevernog toka i dopremanje jeftinog ruskog gasa. Među njima je premijer Saksonije Mihael Krečmar. On smatra da bi obnovljeni gasovod mogao da bude dio pregovaračkog paketa u razgovorima s Rusijom. Krečmar se time suprotstavlja politici saveznog rukovodstva stranke i sankcijama EU.

Njegov stranački kolega Roderih Kizeveter smatra da je to opasno i tvrdi da je Rusija oduvijek koristila energente kao sredstvo pritiska.

„Bilo bi izuzetno glupo ako iz istorije ništa ne naučimo“, kaže on i dodaje da bi i njemački zapadni partneri na to gledali sa skepsom.

I Hening Hof iz Njemačkog društva za spoljnu politiku kaže: „Povratka u vrijeme prije ruskog rata nema. Navodno jeftin ruski gas, koji je Njemačku skupo koštao, neće ponovo poteći, već i zato što Putin za to nema interesa. Te priče služe samo kao propagandno sredstvo za polarizaciju njemačke politike i slabljenje podrške Ukrajini.“

Međutim, ishod suđenja u Hamburgu mogao bi znatno da utiče na javnu raspravu o daljoj podršci Ukrajini.