އަހަރެމެންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި، ކާމިޔާބު ދިރިއުޅުމެއްގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ނިޝާނަކީ ދިގު އުމުރެއް ލިބުމެވެ. ޒަމާނުއްސުރެ އިންސާނުންގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް އަމާޒަކީ ވެސް ވީހާވެސް ގިނަ ދުވަހު ދުނިޔޭގައި ދެމިތިބުމެވެ. ނަމަވެސް، ސިއްހީ ދާއިރާއަށް އައިސްފައިވާ ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކާއެކު މީހުންގެ އުމުރު ދިގުވަމުން އަންނައިރު، މިއަށްވުރެ މާ މުހިންމު ސުވާލެއް މިވަނީ އުފެދިފައެވެ. އެއީ، އެ އިތުރުވާ އަހަރުތަކުގައި އަހަރެމެން އުޅެނީ ކިހާ ފެންވަރެއްގެ، ކިހާ ދުޅަހެޔޮ ދިރިއުޅުމެއް ހެއްޔެވެ؟ މިއީ ހަމައެކަނި އުމުރުގެ ދިގުމިނަށް ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، ސިއްހަތު ސަލާމަތުން ހުރެ ހޭދަކުރާ މުއްދަތަށް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭ އެންމެ ބޮޑު ސަބަބެވެ.
އުމުރުގެ ދިގުމިނުން އަންގައިދެނީ މީހަކު ދުނިޔޭގައި ހުންނާނެ މުއްދަތެވެ. ނަމަވެސް، ސިއްހަތުގައި ހޭދަކުރާ މުއްދަތުން އަންގައިދެނީ، އެ މީހަކު އެހެން މީހުންނަށް ބަރޯސާނުވެ، ހަރަކާތްތެރިކަމާއެކު، ދިރިއުޅުމުގެ އުފާވެރިކަން ހާސިލުކުރެވޭނެ ހާލަތެއްގައި ހުންނާނެ މުއްދަތެވެ. މި ދެ ކަމުގެ ތެރެއިން އަހަރެމެން އިސްކަންދޭންވީ ކޮން ކަމަކަށްކަން ވަރަށް ސާފެވެ. ސިއްހަތެއް، އަދި ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރެއް ނެތި އުމުރަށް އަހަރުތަކެއް އިތުރުވުމަކީ އަހަރެމެން އެދޭ ގޮތަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ. އެއީ މުސްތަގުބަލުގައި އަހަރެމެން އަމާޒު ހިފަންވީ މިސްރާބެއް ވެސް ނޫނެވެ.
މި ކަމުގެ ހަގީގަތް ވަޒަންކޮށްލުމަށްޓަކައި، ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާ (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ) އާއި އދ. ގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ރާއްޖެއާ ގުޅޭގޮތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ނުކުތާއަކަށް ބަލައިލުން މުހިންމެވެ. އެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ރާއްޖޭގައި އުފަންވާ ކުއްޖެއްގެ އުމުރުގެ އަންދާޒާއަކީ 81.7 އަހަރެވެ. ނަމަވެސް، ފުރިހަމަ ސިއްހަތެއްގައި ހުރެ ދިރިއުޅެވޭނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭ އުމުރަކީ 66.7 އަހަރެވެ. މީގެ މާނައަކީ، އުމުރުގެ ދިގުމިނާއި، ފުރިހަމަ ސިއްހަތެއްގައި ހޭދަކުރާނެ ކަމަށް ބެލެވޭ މުއްދަތާ ދެމެދު 15 އަހަރުގެ ފަރަގެއް އެބައޮތް ކަމެވެ. މި 15 އަހަރަކީ ހަމައެކަނި ބައްޔެއްގައި އުޅެންޖެހޭ މުއްދަތެއްގެ ގޮތުގައި މާނަކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، މިއީ އުމުރު ދިގުވުމާއެކު އެ އިތުރުވާ އަހަރުތަކުގައި ސިއްހަތާއި ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ހިފެހެއްޓުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންކަމާމެދު ވިސްނައިލަން ލިބޭ ފުރުސަތެކެވެ.
އެހެންކަމުން، މުސްތަގުބަލުގައި އުމުރު ދިގުވުމުގެ ވާހަކަ ދައްކާއިރު، އެކަން މިންކުރަންވާނީ ހަމައެކަނި އުމުރުންނެއް ނޫނެވެ. އަހަރެމެންނަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ފުރުސަތަކީ، މީހުން ސިއްހަތު ރަނގަޅުކޮށް، ހަރަކާތްތެރިކޮށް އަދި އަމިއްލަ މިނިވަންކަމާއެކު އުޅޭ އަހަރުތައް އިތުރުކުރުމެވެ. މި އަމާޒަށް ވާސިލުވުމަށްޓަކައި، ދުޅަހެޔޮ ސިއްހަތަކަށް މަސައްކަތްކުރަން ފަށަންވީ މުސްކުޅިވުމުންނެއް ނޫނެވެ. އެކަން މާ ކުރިން، އަހަރެމެންގެ އާންމު ދިރިއުޅުމުގައި ކޮންމެ ދުވަހަކު ނިންމާ ނިންމުންތަކުން ފަށަންޖެހެއެވެ.
އަބަދުވެސް ސިއްހީ ގޮތުން ފައިދާހުރި ކާނާ ކެއުމަކީ މުހިންމުކަމެއް --
އަހަރެމެން މިއަދު ކާ އެއްޗެއް، ހަރަކާތްތެރިވެ އުޅޭ މިންވަރު، ނިދާ މިންވަރު، އަދި ނަފްސާނީ ފިއްތުންތަކާ ކުރިމަތިލާ ގޮތަކީ ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުތަކުގައި އަހަރެމެންގެ ސިއްހަތު ހުންނާނެ ގޮތް ކަނޑައަޅައިދޭނެ ކަންކަމެވެ. އާންމުގޮތެއްގައި އަހަރެމެންނަށް ވިސްނިފައި އޮންނަނީ، ސިއްހީ ފަރުވާއަކީ ބައްޔެއް ވުމުން ހޯދަންޖެހޭ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް، ސިއްހީ ދާއިރާގެ މުސްތަގުބަލު ބިނާވެފައި އޮންނަންވާނީ، ބައްޔެއް ވުމުގެ ކުރިން އެކަމުގެ ނުރައްކާ ދެނެގަނެ، ކުރިއާލައި ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ މައްޗަށެވެ.
މިކަން ޅައުމުރުގައި ފެށުމުގެ މުހިންމުކަން، ދާދިފަހުން ޔުނިވާސިޓީ ކުދިންތަކެއްގެ މެދުގައި ކުރި ދިރާސާއަކުން ވަރަށް ރަނގަޅަށް ސާފުވެގެންދެއެވެ. އެ ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި، ދިރާސާގައި ބައިވެރިވި އަންހެން ކުދިންގެ ތެރެއިން 76.6 އިންސައްތަ ކުދިންނަކީ ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް ހިނގާ މިންވަރަށް ބަލާއިރު، ހަރަކާތްތެރިވުން މަދު ނުވަތަ އެއްގޮތަކަށް ވެސް ކަސްރަތު ނުކުރާ ކުދިންނެވެ. އަދި އެ ކުދިން ހޭލާ އުޅޭ ވަގުތުގެ 82 އިންސައްތަ ހޭދަކުރަނީ އިށީނދެގެން ތިބެ، އެއްވެސް ހަރަކާތެއް ނުކޮށެވެ. މިއީ ދިރާސާ ހިނަގި ގައުމުގެ މުޅި އާބާދީ ތަމްސީލުކުރާ ދިރާސާއަކަށް ނުވި ނަމަވެސް، މިއިން އަންގައިދެނީ ދުޅަހެޔޮ މުސްކުޅި އުމުރެއްގެ ބިންގާ އެޅެނީ މާ ކުރިން ކަމެވެ. އަދި މިހާރުގެ ޒުވާނުންގެ އާދަތައް ހުރި ގޮތުން، މުސްތަގުބަލުގައި ސިއްހީ ބޮޑެތި މައްސަލަތަކަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިދާނެ ކަމުގެ އިންޒާރެކެވެ.
މި ހާލަތު ބަދަލުކުރުމަށްޓަކައި، ބަލިވުމުން ފަރުވާ ހޯދުމުގެ ވިސްނުން ދޫކޮށް، ބަލިވިޔަ ނުދިނުމަށް މަސައްކަތްކުރުމުގެ ވިސްނުމަކަށް ބަދަލުވާން ޖެހެއެވެ. ޓެކްނޮލޮޖީގެ ސަބަބުން މި ބަދަލު ގެނައުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފަސޭހަވެގެންދާނެއެވެ.
ބަލިވުމުން ފަރުވާ ހޯދުމުގެ ވިސްނުން ދޫކޮށް، ބަލިވިޔަ ނުދިނުމަށް މަސައްކަތްކުރުމުގެ ވިސްނުމަކަށް ބަދަލުވާން ޖެހޭ --
މިއަދުގެ ސިއްހީ ނިޒާމުތަކަށް، ހަމައެކަނި ފެންނަން ހުންނަ އަލާމާތްތަކަށް ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، މީހެއްގެ ސިއްހީ ހާލަތު މާ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ދެނެގަތުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިފައިވެއެވެ. ބަޔޯމާކަރުތަކާއި، ޑިޖިޓަލް ހެލްތު ވަސީލަތްތަކާއި، އަދި ކޮންމެ މީހަކާ ގުޅޭގޮތުން ހެދޭ އެސެސްމަންޓްތަކުގެ އެހީގައި، ބޮޑު މައްސަލައަކަށް ވުމުގެ ކުރިން ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭ ކަންކަން ދެނެގަނެވޭނެއެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، ޓެކްނޮލޮޖީއަކީ ރަނގަޅު އާދަތަކާއި، ޑޮކްޓަރުންނާ އޮންނަ ގުޅުން ބަދަލުކޮށްލާނެ އެއްޗަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ޓެކްނޮލޮޖީ ވާންވާނީ ރަނގަޅު ނިންމުންތައް ނިންމުމަށާއި، ސިއްހީ މައުލޫމާތުގެ އަލީގައި އަމަލީ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ވަސީލަތަކަށެވެ. މިކަމުގައި ކޮންމެ މީހެއްގެ ހާލަތާ ގުޅޭގޮތުން ފަރުވާ ބައްޓަންކުރުން ވަރަށް މުހިންމުވާނެއެވެ. ދުޅަހެޔޮކަމާއެކު އުމުރުން ދުވަސްވުމަށް ވަކި ހާއްސަ އެއް ފޯމިއުލާއެއް ނޯވެއެވެ. އެއް އުމުރެއްގެ ދެ މީހެއްގެ ސިއްހީ ނުރައްކާތަކާއި، ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއާއި، ވިރާސީ ސިފަތަކާއި، އަދި ކާނާ ބޭނުންވާ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ތަފާތުވެދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، އެންމެންނަށް އެއްގޮތަކަށް ފަރުވާދިނުމުގެ ބަދަލުގައި، ކޮންމެ މީހެއްގެ ހާލަތަށް ރިއާޔަތްކޮށްގެން ސިއްހީ ފަރުވާ ދިނުމަކީ އަމާޒަކަށް ވާންޖެހެއެވެ.
މީގެ މާނައަކީ، ބަލިވިޔަ ނުދިނުމަށް ކުރާ މަސައްކަތަކީ ހަމައެކަނި ސިއްހީ މައްސަލަތަކެއް ހުންނަ މީހުންނަށް ހާއްސަ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް އޮތުން ނިމުމަކަށް ގެނެސް، އެއީ އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ ބަޔަކަށް ހެދުމެވެ. ގަވާއިދުން ސިއްހީ ހާލަތު ޗެކްކުރުމާއި، އެކަށީގެންވާ ސްކްރީނިން ހެދުމާއި، ކަސްރަތުކުރުމާއި، ރަނގަޅު ކާނާ ކެއުމާއި، އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ނިދުމާއި، އަދި ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ސަމާލުކަން ދިނުމަކީ ވަކިވަކިން ކުރާ ކަންތައްތަކެއް ނޫނެވެ. މި ހުރިހާ ކަމެއް ގުޅިގެން މެނުވީ ދުޅަހެޔޮކަމާއެކު އުމުރުން ދުވަސްވުމުގެ ބިންގާ ނޭޅޭނެއެވެ.
އުމުރު ދިގުކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން އޮންނަ އެންމެ ބޮޑު އެއް ކުށްހީއަކީ، މިއީ ހަމައެކަނި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނާ ގުޅޭ ވާހަކައެއް ކަމަށް ހީކުރެވުމެވެ. ނަމަވެސް ހަގީގަތަކީ، މިއީ މުޅި އުމުރަށް ދެމިގެންދާ މަޝްރޫއެއް ކަމެވެ. ވިހީގެ އަހަރުތަކުގައި އުޅޭ މީހަކު ވިސްނަންވީ ރަނގަޅު އާދަތައް އަށަގެންނެވުމަށެވެ. ތިރީހުގެ އަހަރުތަކުގައި އުޅޭ މީހަކަށް، ވަޒީފާއާއި އާއިލީ ޒިންމާތަކާއެކު ސިއްހަތު ބެލެހެއްޓުން ހަމަހަމަކުރުން މުހިންމުވާނެއެވެ. ސާޅީހާއި ފަންސާހުގެ އަހަރުތަކުގައި، ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމާއި ކުރިއާލައި ބަލިތައް ދެނެގަތުމަށް ދޭންޖެހޭ ސަމާލުކަން ބޮޑުވެގެންދެއެވެ. އަދި އުމުރުން ދުވަސްވުމުން، އެންމެ ބޮޑު އިސްކަމެއް ދޭންޖެހޭނީ ހަރަކާތްތެރިވެ އުޅުމަށާއި، ސިކުނޑީގެ ދުޅަހެޔޮކަމަށާއި، އެހެން މީހުންނަށް ބަރޯސާނުވެ އުޅުމަށާއި، އަދި މުޖުތަމައުއާ އޮންނަ ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމަށެވެ. ކޮންމެ އުމުރެއްގައި ވެސް އަމާޒަކީ އެކައްޗެކެވެ. އެއީ ރަނގަޅު ސިއްހަތެއްގައި ދިރިއުޅުމުގެ ގާބިލުކަން ދެމެހެއްޓުމެވެ.
އުމުރު ދިގުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ކާ ބޭސްތަކަކުން، ނުވަތަ މަޝްހޫރު ޑައިޓްތަކަކުން، ނުވަތަ ވަކިވަކި ވެލްނެސް ޓްރެންޑްތަކަކުން ހާސިލުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫން --
މި ސަބަބަށްޓަކައި، އުމުރު ދިގުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ކާ ބޭސްތަކަކުން، ނުވަތަ މަޝްހޫރު ޑައިޓްތަކަކުން، ނުވަތަ ވަކިވަކި ވެލްނެސް ޓްރެންޑްތަކަކުން ހާސިލުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ދުޅަހެޔޮކަމާއެކު އުމުރުން ދުވަސްވުމަކީ އެންމެ ފިޔަވަޅަކުން ނުވަތަ އެންމެ ޓެސްޓަކުން ވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަން ބިނާވަނީ މެދުކެނޑުމެއްނެތި އަހަރެމެން ނިންމާ ނިންމުންތަކާއި، އިލްމީ ހެކީގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ސިއްހީ ފަރުވާއާއި، އަދި ބޭނުންވާ ހާލަތްތަކުގައި ކޮންމެ މީހަކާ ގުޅޭގޮތުން ދެވޭ ސިއްހީ އިރުޝާދުގެ މައްޗަށެވެ.
އަހަރެމެން ކާމިޔާބީ މިންކުރާ ގޮތް ވެސް ބަދަލުކުރަން ޖެހެއެވެ. ހަމައެކަނި ދިގު އުމުރެއް ލިބުމަކީ ކުރިއެރުމެއް ކަމުގައި ބަލައިގެން ނުވާނެއެވެ. އަހަރެމެން އަމިއްލަ ނަފްސާ ކުރަންވީ ސުވާލުތަކަކީ މިއީއެވެ. މީހުންނަށް އަމިއްލައަށް ހިނގާބިނގާވެ އުޅެވޭ ހެއްޔެވެ؟ ބޭނުންވެއްޖެނަމަ ވަޒީފާ އަދާކުރުމުގައި ދެމިތިބެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟ އާއިލާއާއެކު އުފާވެރި ވަގުތުތަކެއް ހޭދަކުރެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟ އެހެން މީހުންނަށް ބަރޯސާނުވެ، މުޖުތަމައުގެ ކަންކަމުގައި ބައިވެރިވެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟ ރައްކާތެރިވެވިދާނެ ބައްޔެއްގެ ޝިކާރައަކަށް ނުވެ، އުމުރުގެ ފަހުކޮޅު އުފަލުގައި ހޭދަކުރެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟ މިއީ ހުސް ސިއްހަތުގައި ހޭދަކުރާ މުއްދަތާ ގުޅޭ ސުވާލުތަކެވެ.
އެހެންކަމުން، އަހަރެމެންގެ ކުރިމަތީގައި މިއަދު އޮތް ފުރުސަތަކީ ހަމައެކަނި އިންސާނާގެ އުމުރު ދިގުކުރުމަށްވުރެ މާ ބޮޑު ފުރުސަތެކެވެ. މިއީ މީހުންނަށް ހަކަތައާއި، މަގުސަދާއި، އަދި މިނިވަންކަމާއެކު ދިރިއުޅެވޭނެ އަހަރުތައް އިތުރުކުރުމެވެ. އުމުރު ދިގުކުރުމުގެ އަމާޒަކަށް ވާންވީ އުފަންދުވަހުގެ ކޭކުގައި ޖަހާ އުއްބައްތީގެ އަދަދު ގިނަކުރުމެއް ނޫނެވެ.
އޭގެ ބަދަލުގައި، އަހަރެމެންނަށް ލިބިފައިވާ އަހަރުތަކަކީ ސިއްހަތު ރަނގަޅު، މާނަހުރި އަހަރުތަކަކަށް ހެދުމެވެ. މާދަމާގެ އުފާވެރިކަމާއި މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކުރެވެން އޮތީ، މިއަދު އަހަރެމެންގެ ސިއްހަތާމެދު ހޭލުންތެރިވެ، ރަނގަޅު އާދަތައް އިހުތިޔާރުކޮށްގެންނެވެ. އަހަރެމެންގެ އަމާޒަކީ ހަމައެކަނި ގިނަ ދުވަހު ދުނިޔޭގައި ހުރުމެއް ނޫނެވެ. އަހަރެމެންގެ އަމާޒަކީ، ލިބޭ އުމުރުގައި އެންމެ ފުރިހަމަ ސިއްހަތެއްގައި، އެންމެ އުފާވެރިކޮށް ދިރިއުޅުމެވެ.