Izraelska kompanija koristila internet oglase za masovnu špijunažu

Izraelska agencija za digitalno oglašavanje Discover-Tech špijunirala je korisnike interneta preko razgranate mreže oglasa, koristeći ih za praćenje odabranih meta i olakšavanje hakerskih napada na njihove uređaje, saopštile su juče dvije istraživačke organizacije.

Usluge te agencije su omogućavale izraelskoj kompaniji Candiru, proizvođaču špijunskog softvera koji se nalazi na crnoj listi američkih vlasti, kao i drugim izraelskim firmama koje se bave nadzorom, pristup platformama za oglašavanje kojima upravljaju Gugl, Komkast, ruski Jandeks i druge kompanije, navodi se u odvojenim izvještajima kanadske organizacije za istraživanje sajber prijetnji Citizen Lab i njujorške kompanije Confiant, specijalizovane za bezbjednost digitalnog oglašavanja.

Izvještaji pokazuju kako industrija internet oglašavanja, koja već dugo izaziva zabrinutost zbog narušavanja privatnosti, može poslužiti i kao sredstvo za sprovođenje špijunskih operacija velikih razmjera.

„Način na koji danas funkcioniše internet oglašavanje predstavlja sistemsku bezbjednosnu prijetnju“, rekao je za Rojters Volfi Kristl, viši istraživač organizacije Citizen Lab. „To važi za države, privatni sektor, civilno društvo i sve ostale.“

Oglasi kompanije Discover-Tech, često za uobičajene proizvode poput telefona ili bežičnih slušalica, prikazivani su na više od 120.000 internet sajtova i u 75.000 aplikacija zahvaljujući partnerstvima te kompanije, saopštio je Citizen Lab.

Prema podacima koje prenosi “Politiko”, istraživači su analizirali četiri milijarde zapisa o internet oglašavanju tokom četiri mjeseca, a prisustvo oglasa kompanije Discover-Tech zabilježeno je u desetinama zemalja.

Korisnike koji su posjećivali sajtove ili koristili aplikacije na kojima su se prikazivali zlonamjerni oglasi Discover-Tech je mogao da identifikuje i prati, a u pojedinim slučajevima pokušavao je i da dođe do brojeva njihovih mobilnih telefona, naveli su istraživači. Za špijuniranje je bilo dovoljno da se oglas učita na internet stranici.

Pojedini oglasi su korišćeni i za pomoć pri instaliranju špijunskog softvera izraelske kompanije Candiru na uređaje korisnika, saopštile su obje istraživačke organizacije. Ipak, Confiant navodi da su oglasi koje je povezao s Candirom činili tek neznatan dio ukupnog broja oglasa kompanije Discover-Tech.

Prema pisanju portala “Politiko”, Discover-Tech je koristio platformu pod nazivom Controlium, koja je, prema nalazima istraživača, proizvođačima špijunskog softvera omogućavala da putem oglasa na internet sajtovima i u aplikacijama identifikuju i prate uređaje korisnika, kao i da ih odaberu za napade.

Ova metoda koristi sistem automatske kupovine oglasnog prostora u realnom vremenu (real-time bidding), koji oglašivačima omogućava da ciljaju određene korisnike. Umjesto da navedu žrtvu da klikne na zlonamjerni link, napadači mogu da iskoriste oglase za identifikovanje uređaja i njihovo potencijalno inficiranje špijunskim softverom, bez ikakve radnje korisnika. Takvi napadi poznati su kao „zero-click“, odnosno napadi bez klika.

Zlonamjerni oglasi stigli do Pentagona, NATO-a i UN

Suosnivač kompanije Confiant Žerom Dangu rekao je da je Discover-Tech svakodnevno plasirao najmanje 10 miliona oglasa širom svijeta, kao i da su mu sporazumi o razmjeni podataka, poznati kao cookie matching (uparivanje kolačića), omogućavali da prati korisnike čak i izvan dometa sopstvenih oglasa.

„Vrlo je vjerovatno da su aktivnosti kompanije Discover-Tech na neki način obuhvatile stotine miliona ljudi“, rekao je Dangu.

Kompanija Discover-Tech, osnovana 2020. godine, nije odgovorila na zahtjeve Rojtersa za komentar, kao ni njen izvršni direktor Dekel Boni.

Pokušaji Rojtersa da stupi u kontakt s vlasnicima kompanije Candiru bili su bezuspješni. Američko Ministarstvo trgovine stavilo je Candiru na crnu listu 2021. godine zbog navoda da je ta kompanija isporučivala špijunski softver korišćen za napade na državne zvaničnike, novinare, aktiviste i akademske radnike. Prema pisanju "Politika", kompaniju Candiru je 2025. godine preuzela firma Integrity Labs.

Citizen Lab je saopštio da je najmanje 45 uređaja u katarskoj medijskoj kući Al Džazira bilo na meti hakerskih napada tokom 2024. i 2025. godine, izvedenih putem oglasa kompanije Discover-Tech. Istraživači su potvrdili da su pojedini uređaji zaraženi špijunskim softverom Candiru, zahvaljujući analizi podataka o mrežnom saobraćaju koje im je ustupila Al Džazira. Ta medijska kuća nije odgovorila na zahtjev Rojtersa za komentar.

Žerom Dangu iz kompanije Confiant rekao je da su se zlonamjerni oglasi prikazivali korisnicima u „stotinama mreža osjetljivih institucija“, uključujući Pentagon, Međunarodnu agenciju za atomsku energiju i Međunarodni krivični sud. Naveo je i da su pojedina područja, poput palestinskih teritorija, bila posebno izložena oglasima izraelske kompanije.

„Posjetite gotovo bilo koji sajt u Palestini, baš bilo koji, i naići ćete na oglas Discover-Techa. To im omogućava gotovo potpun uvid u digitalne aktivnosti čitave zemlje“, rekao je Dangu.

Citizen Lab je saopštio da raspolaže sličnim dokazima da su zlonamjerni oglasi prikazivani i korisnicima u Ujedinjenim nacijama, NATO-u, Evropskoj komisiji i državnim institucijama više od deset drugih zemalja. "Politiko" piše da su se oglasi pojavljivali i na internet stranicama Evropskog parlamenta i Savjeta EU.

Oglasi su zabilježeni i u mrežama velikih proizvođača čipova, kao i pojedinih medijskih organizacija u Meksiku, Izraelu i Evropi.

Gugl i druge organizacije preduzele mjere protiv Discover-Techa

Kompanija Discover-Tech je počela da gubi pristup dijelu tržišta internet oglašavanja.

Gugl je saopštio da je sarađivao s istraživačima organizacija Citizen Lab i Confiant i da je uklonio Discover-Tech sa svojih platformi za oglašavanje „zbog sistematskog kršenja naših pravila“.

Evropsko udruženje za digitalni marketing i oglašavanje IAB Europe saopštilo je da je prošle sedmice suspendovalo Discover-Tech sa svoje liste odobrenih pružalaca usluga, nakon što su provjerom utvrđena kršenja pravila.

Nadzor putem internet oglašavanja sve se više prepoznaje kao prijetnja nacionalnoj bezbjednosti. Pentagon je ranije ove godine saopštio da je dobio izvještaje da su američke snage raspoređene u ratnim zonama bile na meti praćenja uz pomoć podataka o lokaciji koje prikupljaju kompanije za digitalno oglašavanje i posrednici u trgovini podacima. Pojedini rodovi američke vojske potom su onemogućili praćenje putem oglasa na dijelu svojih uređaja.

“Politiko” piše da su otkrića izazvala zabrinutost i u Evropskom parlamentu. Njemačka poslanica iz redova Zelenih, Hana Nojman, upozorila je da bi mogućnost da su institucije EU bile izložene špijunaži morala da izazove uzbunu u Briselu.

„Evropa ne može tvrditi da brani demokratiju dok istovremeno ostavlja sopstvene demokratske institucije ranjivim na špijunski softver“, poručila je Nojman, koja je i sama ranije bila meta sajberšpijunaže iranske hakerske grupe.