Հանգստյան օրերին հայ օգտատերերը նույնպես զգացել էին Yandex-ի տվյալների կենտրոններին ուկրաինական անօդաչու թռչող սարքերի հասցրած հարվածների հետևանքները: Ուղևորները ժամեր շարունակ չէին կարողանում տաքսի պատվիրել, ոմանց քարտերից հավելյալ գումարներ էին գանձվել, իսկ քարտերը համակարգից անջատել չէր լինում:
Վարորդները ևս խնդիրների էին բախվել․ չէին տեսնում քարտեզը, տեղեկություն չէին ստանում խցանումների մասին, չէին կարողանում ստանալ անկանխիկ վճարումներից իրենց հասանելիք գումարները և այլն:
Կա՞ մոտավոր ժամկետ, թե երբ ամբողջությամբ կվերականգնվեն ծառայությունները։ Yandex Armenia-ի գործադիր տնօրեն Արամ Մխիթարյանն «Ազատությանն» ասաց՝ ժամկետների մասին հստակ խոսել չի կարող, բայց վերականգնման աշխատանքներն ընթանում են ամբողջ թափով։
«Հիմնական գործառույթներն արդեն իսկ վերականգնված են, այս պահին հասանելի չեն երկրորդական և երրորդական գործառույթները, դրանց մի մասը մեր ներքին կարիքների համար են: Այս պահին գնում են մեր ռեսուրսների տեղաբաշխումներ այլ տվյալների կենտրոններում, և շատ մոտ ժամանակում կլինեն հասանելի բոլորին», - նշեց Մխիթարյանը:
Yandex-ի ծառայությունների խափանումները նորից թարմացրին Հայաստանում պարբերաբար հնչող դժգոհությունները։ Շատերը նշում էին, որ ընկերությունը գերիշխող դիրք ունի հայաստանյան շուկայում, և տեղական տաքսի ծառայությունները չեն կարողանում դիմանալ մրցակցությանը։ Մյուսները դժգոհում էին նաև հայկական ծառայություններից՝ մատնանշելով սպասարկման խնդիրներն ու կրկնակի գանձումների դեպքերը։
Հայկական խոշոր տաքսի ծառայություններից, GG-ից նույնպես դժգոհություններ կային։ Ընկերությունը Ֆեյսբուքում պաշտոնապես էր արձագանքում օգտատերերին, բացատրում էին, որ համակարգն աշխատում է աննախադեպ գերբեռնվածությամբ։
«Ազատության» զանգերն ու հաղորդագրությունները, սակայն, GG-ի սեփականատերն անպատասխան թողեց։ Փորձում էինք պարզել՝ ինչպե՞ս է ընկերությունը դիմանում Yandex-ի հետ մրցակցությանը, և ինչո՞վ էր պայմանավորված համակարգի գերբեռնվածությունը հենց Yandex-ի ծառայությունների խափանումների օրերին։
Այս օրերին հնչում են նաև առաջարկներ, որ Yandex-ը պետք է իր սերվերներն ունենա Հայաստանում՝ ծառայությունների կայունությունն ու տվյալների անվտանգությունն ապահովելու համար։ Yandex Armenia-ի գործադիր տնօրեն Արամ Մխիթարյանը, որ նաև Yango Group-ի՝ ավելի քան 30 երկրում ծառայություններ մատուցող միջազգային տեխնոլոգիական ընկերության Կենտրոնական Ասիայի և Կովկասի տարածաշրջանային ղեկավարն է, ասաց՝ առաջարկվող լուծումը չի վերացնում նշված խնդիրները։
«Ապահովությունը տվյալների պահպանման տեղով չի որոշվում, այլ որոշվում է դրանց բաշխվածությամբ, որովհետև եթե դուք մեկ կետում պահեք տվյալ, և վնասվի... Մենք ցանկացած դեպքում պետք է բաշխված պահենք տվյալները», - ասաց Մխիթարյանը՝ շարունակելով. - «Մենք նույնիսկ երեք տվյալների կենտրոն կորցնելու արդյունքում դեռ շարունակում ենք մեր աշխատանքը, ինչու՝ որովհետև մենք ունենք բազմաթիվ տվյալների կենտրոններ, դրանք գտնվում են ոչ միայն Ռուսաստանի Դաշնությունում, այո, Ռուսաստանի Դաշնությունում մենք ունենք գերհզոր տվյալների կենտրոններ, և երբ որ տվյալների կենտրոններից մեկը կամ մի քանիսը խափանվում են, գնում է, այսպես ասած, հաշվողական ռեսուրսների վերաբաշխման գործընթաց: Այդ իսկ պատճառով՝ նույնիսկ առաջին երկուսի՝ գործարկումից հանելու դեպքում թե՛ Հայաստանի և թե՛ մեր այլ երկրների օգտատերեր նույնիսկ չզգացին, որ որևէ խնդիր կա»:
Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետ Սամվել Մարտիրոսյանն ասում է՝ Yandex-ի խափանումը ցույց տվեց, որ Հայաստանում հստակ կարգավորումներ են անհրաժեշտ շուկայում գերիշխող դիրք ունեցող թվային ծառայությունների համար։ Նրա կարծիքով՝ պետք է բացահայտել, թե որ հարթակների խափանումը կարող է լուրջ խնդիրներ առաջացնել, գնահատել ռիսկերը և կանխարգելիչ քայլեր ձեռնարկել։
«Բանկային ոլորտում, բնականաբար, նույնպես մենք ունենք խոցելի կետեր, և մեծ հաշվով՝ տիրույթի որոշ կարգավորումներ գիտենք, որ այս պահին բացակայում են: Գերիշխող դեր ունեցողների հետ կապված՝ հստակ չեն կարգավորումները: Երկրորդը՝ թվային տիրույթում չկա հստակություն, թե տվյալները որտեղ պետք է պահպանվեն և որտեղ դրանք պետք է մշակվեն», - «Ազատությանը» ասաց Մարտիրոսյանը:
Քարտերից կրկնակի կամ սխալ գանձումների վերաբերյալ բողոքները, Արամ Մխիթարյանի խոսքով, կուսումնասիրվեն։ Վստահեցրեց՝ խնդրի հետևանքով ո՛չ ուղևորները, ո՛չ վարորդները չեն տուժի։
Yandex Armenia-ի ավելի քան 10 ծառայություններից Հայաստանում ակտիվորեն օգտվում է շուրջ 1.1 միլիոն մարդ։ Արդյո՞ք ուկրաինական անօդաչուների հարվածներից վնասված տվյալների կենտրոններում հայաստանցի օգտատերերի տվյալներ եղել են, և կարո՞ղ է ընկերությունը բացառել դրանց արտահոսքը։ Ընդհանրապես որքանո՞վ են պաշտպանված օգտատերերի անձնական տվյալները։ «Էականորեն ավելի ապահով, քան թե դուք կարող եք պատկերացնել», - վստահեցրեց Մխիթարյանը:
Yandex-ի գերիշխող դիրքը չի՞ խոչընդոտում տեղական ընկերությունների մրցակցությանը։ Մրցակցության և սպառողների շահերի պաշտպանության հանձնաժողովի քաղաքականության մշակման և մեթոդաբանության բաժնի պետ Հակոբ Մանուկյանը պնդեց՝ ոչ:
«Թեզը՝ կապված նրա հետ, որ Yandex-ը այնպիսի պայմաններ է սահմանել, որ շուկան այլևս մուտքի հնարավորություն չունի, ինքն իրենով ժխտվում է նրանով, որ ընդամենը մի քանի շաբաթ առաջ հայկական շուկա է մտել նաև Wildberries տաքսին՝ WB տաքսին», - ընդգծեց Մանուկյանը:
Շուկայում գերիշխող դիրք ունեցող Yandex Armenia-ի սննդի արագ առաքման ծառայությունը՝ Yandex Eats-ը, 2024 թվականին հայտնվել է Մրցակցության և սպառողների շահերի պաշտպանության հանձնաժողովի ուշադրության կենտրոնում։ Հանձնաժողովը վարույթ է հարուցել և ընկերությանը տուգանել ավելի քան 300 միլիոն դրամով. - «Չհիմնավորված ցածր գների համար: Այսինքն՝ ոլորտ նոր մուտք գործելու շրջանակներում ընկերությունը, օգտագործելով իր գերիշխող դիրքը, չհիմնավորված ցածր գներ է սահմանել իր ծառայությունների համար, օրինակ՝ գործընկեր ռեստորանների մասով, առաքիչների մասով, որի հաշվին ձեռք է բերել շուկայական դիրք արդեն այս նոր շուկայում, այսինքն՝ օգտվել է այլ ծառայությունների ոլորտում գերիշխող դիրքից՝ նոր ծառայության մասով իր դիրքն ամրապնդելու համար», - մանրամասնեց Հակոբ Մանուկյանը:
Հանձնաժողովից նաև պնդում են, որ 2025 թվականից մինչև այսօր Yandex-ի որևէ այլ ծառայության նկատմամբ վարույթ հարուցելու անհրաժեշտություն չի առաջացել։ Պաշտոնյայի խոսքով՝ ընկերության հետ համագործակցության արդյունքում մի շարք խնդիրներ լուծվել են։ Օրինակ՝ այժմ օգտատերը կարող է սեղմել ուղևորության գնի վրա և տեսնել, թե ինչպես է այն ձևավորվում։
Այդուհանդերձ, թե' ՏՏ մասնագետներն ու թե' օգտատերերը կարծում են՝ Yandex-ի խափանումները ցույց տվեցին, որ մեկ հարթակից կախվածությունը լուրջ ռիսկ է: