Rekordna inflacija za dvije i po godine

Godišnja stopa inflacije u septembru iznosila je 5,2 odsto i najveća je u periodu od dvije i po godine, odnosno od aprila 2024. godine kada je iznosila 5,4 odsto, pokazuju podaci Uprave za statistiku Monstat.

Ovako visok procenat godišnje inflacije (poređenje cijena sa istim mjesecom prethodne godine) izazvan je velikim rastom cijena goriva na međunarodnim berzama, ali i u maloprodaji u Crnoj Gori s obzirom da je Vlada samo djelimično snizila akcize na gorivo.

Prema podacima Monstata, cijene motornih goriva u Crnoj Gori su u septembru bile veće za 32,3 odsto u odnosu na isti mjesec prethodne godine, dok je prevoz poskupio za 18,5 odsto.

U ukupnoj inflaciji od 5,2 odsto, rast cijena goriva i prevoza utiče sa 2,17 procentnih poena. Odnosno, povećavanje samo ovog proizvoda i usluge čini 40 odsto ukupne godišnje stope inflacije u septembru.

Prema metodologiji Monstata, udio goriva u korpi proizvoda i usluga čije se cijene koriste za obračun inflacije čini 5,66 odsto, odnosno smatra se da prosječna porodica od ukupnih mjesečnih prihoda toliki procenat mjesečno troši za gorivo.

Zbog tako niskog pondera (udjela u potrošnji) procenat rasta cijena samog goriva od 32,8 odsto, ono se u stopu inflacije računa sa 1,84 odsto. Međutim, rast cijene ovog energenta imao je posredan uticaj na rast cijena prevoza, ali zatim i raznih drugih proizvoda i usluga u kojima se gorivo koristi ili poskupljenje prevoza ima značajan uticaj.

Prema ovim podacima godišnji rast cijena hrane u septembru iznosio je 2,6 odsto, iako su neki prehrambeni artikli imali značajno veći rast poput mesa i mesnih prerađevina za 4,7 odsto, žitarica i proizvoda od žitarica za 3,8 odsto, povrća za 5,7 odsto,...

Prema metodologiji Monstata, hrana u potrošnji prosječne porodice ima udio od 33,5 odsto, odnosno nešto više od trećine ukupnih mjesečnih prihoda četvoročlane porodice odlazi samo na prehrambene namirnice. Tako da iako je rast cijena hrane, prema ovim podacima, bio relativno nizak sa 2,6 odsto zbog visokog pondera od 33,5 odsto, rast cijena hrane je u godišnjoj stopi inflacije od 5,2 odsto imao udio od 0,85 procentnih poena.

Od septembra prošle godine Vlada je dva puta povećavala akcize na duvanske proizvode, u januaru i julu ove godine. To je imalo uticaj na povećanje cijena paklica za ukupno 40 do 70 centi po paklici. To je prema podacima Monstata imalo uticaj na godišnji rast cijena duvanskih proizvoda od 15 odsto.

Monstat u metodologiji smatra da prosječna porodica na duvanske proizvode mjesečno troši 2,86 odsto svojih ukupnih prihoda. Upola manje nego za gorivo. To je uticalo da u septembarskoj godišnjoj stopi inflacije od 5,2 odsto poskupljenje cigareta ima uticaj od 0,43 procentna poena, odnosno upola manje nego za cijeli paket svih prehrambenih proizvoda.

Godišnji rast cijena u restoranima i kafićima bio je 6,9 odsto, a kako Monstat smatra da prosječna porodica u ugostiteljskim objektima potroši 3,93 odsto svojih mjesečnih primanja, njihov udio u godišnjoj stopi inflacije bio je 0,27 procentnih poena. Sa rastom cijena smještaja u hotelima i registrovanim privatnim objektima, od 6,2 odsto, ukupan udio rasta cijena u ugostiteljstvu i hotelijerstvu imao je udio u stopi inflacije sa 0,42 odsto.

Usluge informacija i komunikacija (telefonija, internet, medijske usluge...) imale su ukupan rast cijena za proteklih 12 mjeseci od 5,7 odsto. Kako na ove usluge porodica mjesečno troši 5,73 odsto svojih prihoda, njihov udio u godišnjoj stopi inflacije iznosio je 0,32 procentna poena.

Cijene odjeće i obuće za godinu dana imale su rast od 4,1 odsto, a kako one u potrošnji domaćinstva imaju udio od 6,58 odsto, njihov uticaj na godišnju stopu inflacije bio je 0,28 odsto.

Usluge za održavanje, popravke i sigurnost stambenog objekta imale su rast cijena od septembra prošle godine od 12,9 odsto, ali kako je njihov ponder u mjesečnoj potrošnji prosječne porodice 1,34 odsto, uticaj na ovu stopu inflacije bio je 0,17 procentnih poena.

Frizerski saloni i centri za uljepšavanje, prema podacima Monstata, za godinu dana povećali su cijene za 7,2 odsto, a kako porodica na ove usluge mjesečno troši 1,85 odsto svojih prihoda njihov uticaj na godišnju stopu inflacije bio je 0,13 procentnih poena.

Radnje za popravku i održavanje vozila povećale su cijene svojih usluga za 8,8 odsto. Prema Monstatu prosječna porodica mjesečno za ove usluge troši 1,38 odsto svojih raspoloživih prihoda, pa je rast ovih cijena imao uticaj na inflaciju od 0,12 procentnih bodova.

Pad cijena kod svega šest proizvoda i usluga

Godišnja deflacija, smanjenje cijena, prema podacima Monstata zabilježena je kod šest proizvoda i usluga.

Odvođenje otpadnih voda, kao regulisana komunalna usluga, pojeftinila je za 13,1 odsto. Monstat smatra da porodica za ovaj rashod troši 0,2 odsto svojih prihoda pa je njihov uticaj na pad godišnje stope inflacije bio 0,03 procentnih poena.

Snabdijevanje vodom je takođe pojeftinilo za 11,2 odsto, a njihov pad cijena uticao je na stopu inflacije za 0,1 poen.

Šećer, slatkiši i dezerti za godinu su prema Monstatu pojeftinili za 3,7 odsto. Kako porodica na ovu grupu proizvoda troši 1,65 odsto svojih prihoda, oni su smanjili stopu inflacije za 0,07 procentnih bodova.

Voće je za godinu pojeftinilo za 6,5 odsto, a kako je udio u potrošnji porodice 1,36 odsto, ovaj pad cijena je uticao na nižu inflaciju za 0,16 procentnih poena.

Cijene motornih vozila su niže za 0,5 odsto, a velikih električnih uređaja i drugih kuhinjskih aparata za 0,6 odsto. Međutim, kako su njihovi ponderi 0,1 i 0,05, njihov uticaj na pad cijena bio je ispod treće decimale pa nije ušao u računicu.