Protesti kao dio francuskog identiteta

Nijedna zemlja ne organizuje masovne proteste kao Francuska.

Kada se Francuzi bune protiv visokih poreza na gorivo, oblače žute prsluke i izlaze na ulice. Kada nezadovoljni poljoprivrednici traže bolju zaradu, stotine njih traktorima prolaze Jelisejskim poljima. A kada zaposleni u muzejima zahtijevaju bolje upravljanje turističkim posjetama, stupaju u štrajk i zatvaraju Luvr.

Strastveni javni protesti dio su francuskog identiteta jednako kao i „Marseljeza“, himna iz 1792. godine, koja je u nacionalnu svijest utkala kolektivnu dužnost borbe protiv tiranije, piše Asošiejtid pres.

Međutim, ovog mjeseca najnasilnije demonstracije posljednjih godina, kao i oštre policijske mjere, izazvale su zabrinutost da bi neredi mogli da zasjene stotine hiljada mirnih demonstranata koji protestuju zbog rastućih troškova života i loših uslova u školama.

Samo u subotu uhapšeno je najmanje 2.400 ljudi nakon što su se učesnici nasilnih nereda u gradovima širom Francuske sukobili s policijom, palili automobile, upadali u javne zgrade, pljačkali prodavnice i zapalili istorijsku zgradu gradske vijećnice.

Mogući su i novi protesti.

„Kako Francuzi mogu ovo da rade Francuskoj?“, upitao je u nedjelju odlazeći predsjednik Emanuel Makron. Dodao je da ništa ne može opravdati razaranje. „Svi osjećamo bijes i stid.“

Međutim, svako ko poznaje francusku istoriju zna da je ponosna, glasna i živopisna kultura protesta u toj zemlji povremeno prerastala u nasilje - počev od odrubljivanja glava kralju Luju XVI i Mariji Antoaneti tokom Francuske revolucije, koja je počela 1789. godine i dovela do svrgavanja monarhije.

Rađanje kulture protesta

Istoričari navode da je tokom Francuske revolucije nastala savremena francuska tradicija prema kojoj se građanski angažman smatra dužnošću. Suština te ideje jeste da glasanje nije jedini način da se pokrenu promjene, a protesti se smatraju jednom od temeljnih vrijednosti, načinom da se politička elita natjera da čuje glas naroda i da se odbrane slobode.

Trenutak kada dijete postane aktivista doživljava se kao svojevrsni obred odrastanja, ukorijenjen u višegeneracijskoj tradiciji.

„To je način izgradnje kolektivnog identiteta i političke zajednice“, rekla je za AP Magali Dela Suda, direktorka istraživanja u oblasti političkih nauka u francuskom Nacionalnom centru za naučna istraživanja u Bordou.

Francuska istorija nakon revolucije nije neprekidna priča o protestima i reformama, već o ciklusima narodnih ustanaka, represije, mobilizacije i političkih ustupaka.

Ta tradicija ponekad je imala tragične posljedice. Vladine trupe su 1871. nasilno ugušile Parisku komunu, novu gradsku vlast, pri čemu su, prema izvještajima, ubijene hiljade ljudi.

U pojedinim slučajevima kolektivna akcija je ipak donijela rezultate, kao 1968. godine, kada su studentske demonstracije i generalni štrajk primorali vladu na ustupke, uključujući povećanje minimalne zarade.

U novijoj istoriji, „žuti prsluci“ protestovali su protiv predloženog povećanja poreza na gorivo, a protesti su se potom proširili i na druga pitanja, poput troškova života i nejednakosti. Pojedine demonstracije 2018. i 2019. godine obilježili su paljenje automobila, pljačke i sukobi s policijom. U Francuskoj nije neuobičajeno da nasilje na marginama protesta baci sjenku na inače mirne povorke.

Slično tome, studentski protesti tokom vikenda proširili su se sa pitanja obrazovanja na druge razloge za nezadovoljstvo, a obilježile su ih dramatične scene pljački i sukoba s policijom.

Nije jasno koliko je onih koji su upadali u prodavnice i pljačkali ih prvobitno došlo da učestvuje u protestu, koji je okupio desetine hiljada ljudi, a koliko ih je samo iskoristilo priliku za nasilje i krađu.

Vlasti su odgovorile uvođenjem policijskog časa tokom noći, dok su upućeni pozivi na nove proteste kasnije tokom nedjelje.

Sve se to dogodilo u jeku političke kampanje, manje od dvije nedjelje uoči izbora za Kongres SAD, zakazanih za 3. novembar, koji će ujedno predstavljati svojevrsni referendum o problemima obilježenom drugom mandatu predsjednika Donalda Trampa.

Tramp i vodeći republikanci pokušavaju da politički iskoriste raširene nerede u Francuskoj, iznoseći nepotkrijepljene tvrdnje da su za društvene nemire u Evropi odgovorni muslimanski migranti.

Makron je juče optužio pojedine strane lidere za širenje dezinformacija o događajima u Francuskoj, ocijenivši njihove komentare kao „glupe“ i „neprihvatljive“.

Na pitanje da li pritom misli na Trampa, odgovorio je: „Između ostalih“, dodajući da pojedini strani političari pokušavaju da steknu političke poene na račun Francuske.

„Nakon tih događaja uslijedilo je širenje dezinformacija iz inostranstva, što je podstaklo komentare mnogih ljudi, uključujući strane lidere, koji su bili podjednako neprihvatljivi koliko i glupi“, rekao je Makron.

Policijsko nasilje podstiče nepovjerenje

Dio razloga koji podstiču proteste tokom posljednjih mjesec dana povezan je sa novijom francuskom tradicijom, smatra politikolog Fabijen Žobar, koji je proučavao istoriju protesta i postupanja policije.

Od devedesetih godina prošlog vijeka Francuska se suočava sa višestrukim talasima onoga što Francuzi nazivaju „urbanim nasiljem“, a Amerikanci neredima, rekao je Žobar za AP.

Takve nemire često izazivaju slučajevi policijskog nasilja. Protesti su zahvatili cijelu zemlju 2005. godine, nakon što su dvojica tinejdžera poginula bježeći od policije, a zatim ponovo 2023, kada je policajac ubio 17-godišnjaka tokom saobraćajne kontrole u predgrađu Pariza.

„Za mlade iz predgrađa, neredi su jedan od tradicionalnih oblika kolektivnog izražavanja“, rekao je Žobar.

Kritičari vlade i aktivisti za ljudska prava optužuju policiju da je tokom proteklog mjeseca primjenjivala nepotrebno nasilne metode.

Najviše kritika odnosi se na upotrebu gumenih metaka i šok-bombi, za koje kritičari tvrde da su izazvale teške povrede među demonstrantima.

Dela Suda je ukazala i na to da je gotovo 8.000 ljudi uhapšenih u nedjeljama uoči 17. oktobra neuporedivo više od svega nekoliko desetina privedenih tokom protesta 1998. godine, kada je oko 500.000 učenika i studenata demonstriralo zbog nedostatka nastavnika i dotrajalih škola.

Prema njenim riječima, jedan od uzroka nezadovoljstva jeste i osjećaj građana da vlasti ne čuju njihove zahtjeve.

Umjesto da sasluša demonstrante i pregovara s njima, vlada je, na primjer, pokušala da odgovori na nezadovoljstvo „žutih prsluka“ pokretanjem digitalne platforme pod nazivom „Velika nacionalna debata“.

Međutim, demonstranti koji su protestovali protiv vlasti odbacili su Makronov plan.

„Kao rezultat toga, nepovjerenje raste“, napisala je Dela Suda.