Suatu masa dahulu, tidak terlalu lama berselang, Negeri Sembilan gah berdiri sebagai lambang kestabilan politik yang tenang di tengah-tengah landskap politik nasional yang bergolak.
Di bawah pentadbiran gabungan Barisan Nasional–Pakatan Harapan (BN-PH) terdahulu diterajui bekas menteri besar, Aminuddin Harun, negeri ini mengecapi nikmat yang jarang berlaku dalam politik Malaysia moden: kestabilan pentadbiran yang mutlak.
Hari ini, kestabilan yang sukar dibina itu telah dipertaruhkan dengan begitu rakus.
Negeri Sembilan kini terperangkap dalam krisis perlembagaan bersejarah yang berlapis-lapis, cetusan daripada kesilapan kerajaan sekarang sendiri.
Bagi pengundi, pakar undang-undang dan marhaen yang menyaksikan kelumpuhan ini, jurang perbezaan antara ketenteraman lalu dengan kepincangan sekarang amatlah ketara.
Memori kerangka kerja BN-PH terdahulu dengan pantas menjadi penanda aras utama tadbir urus yang stabil—sekali gus menjadi peringatan pahit tentang betapa parahnya kejatuhan negeri ini sekarang.
Pencapaian terbesar pentadbiran terdahulu adalah ketelitian dan kesungguhannya dalam memelihara keharmonian perlembagaan serta tradisi.
Model tadbir urus Negeri Sembilan memiliki keunikan yang kompleks; ia bergantung kepada keseimbangan rapuh berusia berabad-abad lamanya antara cabang eksekutif moden yang dipilih dengan institusi beraja serta institusi Adat Perpatih negeri yang sakral lagi tidak berkod.
Kerajaan pimpinan Aminuddin berjaya mengemudi keseimbangan sensitif ini bukan atas faktor tuah, sebaliknya melalui kematangan politik yang jitu dan kawalan diri institusional.
Dengan menyedari keperluan untuk mengasingkan pergolakan politik kepartian harian daripada urusan diraja, pentadbiran terdahulu berjaya mengekalkan kebersamaan yang aman lagi hormat-menghormati antara wakil rakyat dipilih, Undang Yang Empat dan Yang Dipertuan Besar.
Ia merupakan perkongsian yang dibina atas asas saling menghormati dan sempadan sistemik, bagi memastikan tradisi zaman-berzaman dan demokrasi moden saling memperkukuh, bukannya saling meruntuhkan.
Apa yang penting, kematangan politik ini berfungsi sebagai perisai pelindung yang menyelamatkan negeri daripada krisis sistemik.
Penyokong pentadbiran lalu sering menegaskan bahawa pakatan tersebut berjaya melindungi perkhidmatan awam dan jentera kerajaan daripada heretan pertikaian perlembagaan yang berlarutan.
Kini kita menyedari betapa pentingnya benteng perlindungan tersebut, dan betapa mudahnya ia dihancurkan oleh oportunisme politik yang melampau.
Detik runtuhnya kerjasama BN-PH telah mencetuskan tindak balas berantai yang merosakkan dan belum pernah terjadi sebelum ini, sekali gus menggoncang segenap sanubari negeri.
Kejatuhan ke kancah pergolakan mutlak ini memecut pantas pada April lalu, apabila 14 Adun BN bertindak menarik balik sokongan secara mengejut ekoran perselisihan faham berkaitan isu diraja.
Alih-alih mengutamakan kestabilan negeri, tindakan drastik ini telah menghumban negeri ke dalam vakum politik yang berbahaya, meninggalkan kerajaan minoriti dan memaksa pilihan raya kilat diadakan.
Vakum ini bukan sahaja mengganggu tadbir urus eksekutif harian, malah membuka seluas-luasnya pintu kepada krisis eksistensial semasa—pertikaian terbuka mengenai takhta yang tidak pernah berlaku sebelum ini antara Tuanku Muhriz Tuanku Munawir dan Tunku Nadzaruddin Tuanku Ja'afar yang disokong pihak pentadbiran.
Runtuhnya konsensus politik asas tersebut telah mengheret DUN ke dalam kebuntuan perlembagaan yang amat rumit dan berlapis, tanpa sebarang jalan keluar undang-undang yang jelas.
Kita kini terpaksa menyaksikan pertembungan kuasa yang luar biasa dan memalukan.
Sebagai tindak balas langsung terhadap tindakan agresif ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri yang baharu menyokong proklamasi untuk menyingkirkan baginda, Tuanku Muhriz telah mengambil langkah radikal namun tegas dengan membatalkan pelantikan semua 10 exco.
Pihak istana menyatakan sebab pelanggaran sumpah jawatan secara langsung, sekali gus membersihkan kabinet negeri dalam satu tindakan drastik.
Impak daripada senario ini menyaksikan tadbir urus bukan sekadar goyah—tetapi lumpuh sepenuhnya.
Menteri besar semasa, Ismail Lasim, kini berdiri sebatang kara, bertindak bagaikan kapten tunggal di atas kapal berhantu.
Dalam cubaan aneh untuk memperkecilkan impak kerosakan struktur ini, Ismail memilih untuk mengutamakan pelantikan ketua-ketua kampung dan Jawatankuasa Pembangunan dan Keselamatan Kampung (JPKK) berbanding menyelesaikan kekosongan kritikal dalam kabinetnya.
Dakwaan bahawa pentadbiran negeri 'berjalan lancar' sedangkan sidang rasmi DUN telah ditangguhkan tanpa tarikh pasti sehingga akhir November adalah satu penghinaan kepada kebijaksanaan pengundi.
Ini adalah kegagalan besar dalam radas demokrasi, di mana pelantikan peringkat akar umbi tempatan digunakan sebagai tirai asap untuk menutup ketiadaan kuasa eksekutif yang menyeluruh.
Negeri Sembilan kini sedang mempelajari pengajaran yang perit secara langsung: apabila anda merombak konsensus politik yang berfungsi demi keuntungan jangka pendek, alternatifnya jarang sekali menjadi lebih baik.
Pergolakan semasa membuktikan bahawa pakatan pemerintah BN-PH terdahulu bukan sekadar perkahwinan politik atas dasar kepentingan—ia adalah kuasa penstabil yang amat penting.
Pentadbiran semasa tidak boleh terus memerintah dalam keadaan lumpuh mutlak, sambil berpura-pura bahawa pelantikan di peringkat kampung boleh menggantikan DUN yang berfungsi atau barisan exco yang lengkap.
Pemimpin politik di negeri ini mesti segera mengetepikan ego kepartian, menghentikan permainan catur yang berbahaya terhadap institusi tradisi negeri dan kembali kepada pelan tindakan perlembagaan yang telah menjamin keamanan selama bertahun-tahun.
Vakum eksekutif negeri ini bukan lagi sekadar pertikaian politik yang terpencil; ia adalah krisis sistemik yang mengancam struktur identiti unik Negeri Sembilan.
Jika kepimpinan sedia ada tidak mampu memulihkan keseimbangan yang stabil dan saling menghormati seperti masa lalu, mereka harus menerima hakikat kegagalan mereka dan berundur demi memberi laluan kepada mereka yang mampu.
Penulis ialah pembaca FMT.
Artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mewakili FMT.