Proces i nakon pregovora: Posao nije gotov kad se precrtaju 33...

Kad se govori o poglavljima koje bi trebalo zatvoriti u pregovaračkom procesu sa Evropskom unijom (EU), broj koji figurira u javnosti je 33. No, ta informacija nije u potpunosti tačna, jer će Podgorica, da bi finiširala pristup “briselskom klubu”, morati da zatvori 35 poglavlja.

Riječ je o poglavljima 34 (Institucije) i 35 (Ostala pitanja), koja se, kako su “Vijestima” kazali iz Ministarstva evropskih poslova (MEP) razlikuju od preostala 33 poglavlja jer se ne odnose na klasično usklađivanje nacionalnog zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU, već na posebna pitanja koja se uređuju u završnoj fazi pristupnih pregovora.

“Upravo zbog toga, ona se pregovaraju tek kad se zatvore ostala 33 poglavlja, a zbog njihovog specifičnog tehničkog karaktera praksa iz prethodnih proširenje je da ih vodi Evropska komisija”, piše u odgovoru redakciji.

Da se na zatvaranju poglavlja 34 aktivno radi, potvrdili su prošle sedmce premijer Milojko Spajić (Pokret Evropa sad) i ministarka evropskih poslova Maida Gorčević (Pokret Evropa sad).

Spajić je na međuvladinoj konferenciji u Luksemurgu održanoj 12. oktobra, na kom je Crna Gora zatvorila poglavlja 17 (Ekonomska i monetarna politika), 18 (Statistika) i 19 (Socijalna politika i zapošljavanje), kazao da su ambicije Podgorice jasne.

“... Da do kraja 2026. godine privremeno zatvorimo sva preostala pregovaračka poglavlja, paralelno pripremimo i u najkraćem roku usaglasimo poglavlje 34, a tokom 2027. što prije pristupimo potpisivanju ugovora o pristupanju”, kazao je on.

Gorčević je 13. oktobra rekla da Crnoj Gori predstoji rad na poglavlju 34, kao i dodatna komunikacija sa Evropskom komisijom, Savjetom i drugim institucijama radi pripreme crnogorske administracije za članstvo u EU.

MEP: POČELI SMO S RADOM

Iz MEP-a su pojasnili da se poglavlje 34 odnosi na način predstavljanja i učešća Crne Gore u institucijama EU nakon pristupanja, te da to poglavlje, između ostalog, obuhvata broj predstavnika Crne Gore u Evropskom parlamentu, učešće u odlučivanju u Savjetu EU, zastupljenost u Evropskoj komisiji i drugim institucijama i tijelima Unije.

“Pregovaračku poziciju EU za ovo poglavlje priprema Evropska komisija, a taj proces je trenutno u toku. Početkom rada na ugovoru o pristupanju Crne Gore EU praktično je započet i rad na ovom poglavlju. Aktivnosti su u ovoj fazi prvenstveno pravno-tehničke prirode i odvijaju se kroz kontinuiranu komunikaciju sa Evropskom komisijom, posebno u dijelu koji se odnosi na tehničke adaptacije pravne tekovine EU, pripremu nacionalne verzije pravne tekovine EU i druga pitanja u čijoj pripremi Crna Gora učestvuje”, dodali su.

Podvukli su da je rad na tom poglavlju već započet, te da se odvija paralelno sa završnicom pregovora u ostalim poglavljima, s ciljem da sva pitanja budu blagovremeno pripremljena i usaglašena.

Što se tiče poglavlje 35, iz resora kojim rukovodi Maida Gorčević naveli su da obuhvata pitanja koja se mogu pojaviti tokom pristupnih pregovora, a nisu sadržana u drugim pregovaračkim poglavljima.

“Za razliku od ostalih poglavlja, ono nema unaprijed utvrđen sadržaj, niti posebnu pravnu tekovinu sa kojom se država kandidat usklađuje. Njegov eventualni sadržaj zavisi od konkretnih okolnosti pristupnog procesa i pitanja za koja se utvrdi potreba da budu posebno uređena”, istakli su.

O poglavljima 34 i 35 se pregovara tek kad se zatvore ostala 33 poglavlja, a zbog njihovog specifičnog tehničkog karaktera praksa iz prethodnih proširenje je da ih vodi Evropska komisija

Na pitanje da li postoji mogućnost da otvorena bilateralna pitanja sa Hrvatskom budu dio poglavlja 35, iz MEP-a su odgovorili da je važno naglasiti da je praksa iz prethodnih proširenja pokazala da to poglavlje nije namijenjeno uključivanju bilateralnih pitanja koja buduća članica ima sa drugim državama.

“Stav Unije je da se bilateralna pitanja, po pravilu, rješavaju kroz direktan dijalog zainteresovanih država i odgovarajuće međunarodnopravne mehanizme, odvojeno od procesa usklađivanja sa pravnom tekovinom EU. Crna Gora ostaje posvećena rješavanju svih otvorenih bilateralnih pitanja kroz konstruktivan dijalog, u duhu dobrosusjedskih odnosa, uz očekivanje da se bilateralna pitanja rješavaju odvojeno od procesa pristupanja Evropskoj uniji”, ocijenili su.

NIJE SAMO PUKA FORMALNOST

Glavni i odgovorni urednik portala “European Western Balkans” Nemanja Todorović Štiplija rekao je “Vijestima” da poglavlja 34 i 35 imaju drugačiju ulogu od većine ostalih pregovaračkih poglavlja, ali da njihovo zatvaranje ne treba smatrati pukom formalnošću.

Naveo je da se u tim poglavljima prvenstveno dogovaraju institucionalni uslovi pristupanja i riješavaju pitanja koja nisu obuhvaćena drugim poglavljima.

“Zato ona nemaju isti karakter kao poglavlja u kojima se godinama usklađuju zakoni i sprovode reforme. Njihov sadržaj uglavnom se definiše u završnici pregovora i ugrađuje u ugovor o pristupanju. Zbog takve posebne uloge ostala su izvan šest tematskih klastera”, dodao je on.

Todorović Štiplija kazao je da poglavlje 34, koje se odnosi na institucije, uređuje položaj nove države članice u institucionalnom sistemu EU, te da u slučaju Crne Gore to podrazumijeva, između ostalog, broj mjesta u Evropskom parlamentu, učešće u radu Savjeta i Evropskog savjeta, zastupljenost u drugim institucijama i tijelima, kao i pitanje službenog jezika.

“O tome se pregovara, ali u okvirima postojećih evropskih ugovora, mnogi elementi već proizlaze iz pravila koja važe za sve članice, dok se konkretna prilagođavanja dogovaraju prilikom pristupanja. Zato nije sasvim precizno reći da se slobodno pregovara o ‘težini glasa’ Crne Gore u Savjetu”, ukazao je sagovornik.

Podsjetio je da su prema sadašnjem sistemu kvalifikovane većine odlučujući broj država koje podržavaju odluku i njihov udio u ukupnom stanovništvu Unije, navodeći da to poglavlje ne zahtijeva preuzimanje zasebnog paketa propisa u domaće zakonodavstvo, već pravno i praktično uređivanje učešća Crne Gore u odlučivanju unutar EU.

SADRŽAJ ZAVISI OD DRŽAVE

Todorović Štiplija je kazao da poglavlje 35 nema unaprijed isti sadržaj za svaku državu, ističući da je svrha poglavlja da obuhvati pitanja koja se pojave tokom pregovora, a da se ne mogu odgovarajuće smjestiti u druga poglavlja.

“Za Crnu Goru trenutno nema ostalih ptanja koja bi se našla u ovom poglavlju. Ipak, to ne znači da poglavlje 35 u crnogorskom slučaju nužno mora ostati bez sadržaja. U završnici bi moglo da obuhvati posebne prelazne i administrativne aranžmane, pitanja nastavka upravljanja pretpristupnim sredstvima ili eventualne zaštitne i nadzorne mehanizme. To su mogući primjeri na osnovu ranijih proširenja, a ne već utvrđeni zahtjevi za Crnu Goru”, rekao je on.

Sagovornik je ocijenio da primjer Hrvatske pokazuje da poglavlje 35 može imati sasvim konkretan značaj, te da je u slučaju Zagreba obuhvatalo osam pitanja, među kojima su bili aranžmani za period do pristupanja, upravljanje pretpristupnim fondovima, prilagođavanje Statuta Evropske investicione banke i poseban režim za robu koja prelazi kroz tzv. Neumski koridor.

Dodao je i da je sadržalo i nadzor nad ispunjavanjem preuzetih obaveza do članstva, naročito u pravosuđu, borbi protiv korupcije, pravdi i unutrašnjim poslovima, kao i politici konkurencije.

Todorović Štiplija kazao je da su poglavlja 34 i 35 postojala i u prethodnoj strukturi od 31 poglavlja, po kojoj su pregovarale države proširenja iz 2004. i 2007. godine, ali da su tada bili pod brojevima 30 i 31. Naveo je da je početkom pregovora sa Hrvatskom i Turskom 2005. uvedena detaljnija struktura od 35 poglavlja, pa da su tada te dvije oblasti dobile sadašnje brojeve.

“Promjena je omogućila preciznije razdvajanje i praćenje pojedinih politika: pravosuđe i osnovna prava dobili su zasebno poglavlje 23, uz poglavlje 24 o pravdi, slobodi i bezbjednosti, dok su bezbjednost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika izdvojene iz šire poljoprivredne oblasti. Dakle, nije riječ o dva naknadno dodata uslova, već o odavno postojećim sastavnim dijelovima pristupnih pregovora, čija je numeracija promijenjena reorganizacijom pregovaračke strukture”, ustvrdio je Todorović Štiplija.

ZATVORENO 21 POGLAVLJE

Posljednja međuvladina konferencija između Crne Gore i EU održana je 12. oktobra u Luksemurgu, kad su privremeno zatvorena tri poglavlja - 17, 18 i 19.

Time je broj privremeno zatvorenih poglavlja porastao na 21. Crna Gora je otvorila sva poglavlja, što znači da joj je za završetak pregovora ostalo da “precrta” još 12, plus poglavlja 34 i 35.

Na međuvladinoj konferenciji u julu privremeno su zatvorena dva poglavlja - 8 (Konkurencija) i 29 (Carinska unija). Za zatvaranje je u julu bilo spremno i poglavlje 14, ali tada nije dobijeno “zeleno svjetlo” Hrvatske, koja je, između ostalog, problematizovala pitanje kabotaže, odnosno prava prevoznika iz jedne države da obavljaju prevoz unutar druge države, kao i pitanje vazdušnih mapa.

Hrvatska je Crnoj Gori već blokirala jedno pregovaračko poglavlje - 31 (vanjska, bezbjednosna i odbrambena politika), zbog neriješenih bilateralnih pitanja. Zagreb za odblokiranje, između ostalog, traži i povraćaj imovine oduzete Hrvatima u Crnoj Gori, obeštećenje bivših morinjskih logoraša, rasvjetljavanje sudbine nestalih tokom rata u Hrvatskoj, ali i promjenu imena bazena u Kotoru.

Julska međuvladina konferencija bila je prva s Crnom Gorom tokom irskog predsjedavanja Savjetom EU.

Prethodno su 15. juna zatvorena poglavlja 2 (sloboda kretanja radnika) i 28 (zaštita potrošača i zdravlja), dok je u martu zatvoreno poglavlje 21 (transevropske mreže), a u januaru poglavlje 32 (finansijski nadzor). Krajem 2025. godine Crna Gora je na jednoj konferenciji zatvorila pet poglavlja.

Plan Vlade podrazumijeva da preostala poglavlja, mimo 34 i 35, bude zatvorena do kraja ove godine.

Todorović Štiplija: Primjer Srbije pokazatelj da 35 može imati težinu

Nemanja Todorović Štiplija kazao je da je Srbija posebno ilustrativan primjer koliko poglavlje 35 može imati političku težinu.

“U njenom slučaju, ono služi za praćenje napretka u normalizaciji odnosa Beograda i Prištine i ispunjavanja obaveza preuzetih u dijalogu uz posredovanje EU”, rekao je on.

U tom slučaju, sagovornik ističe da nije u pitanju skup tehničkih pitanja koja se riješavaju pred samo članstvo, već jedan od ključnih elemenata pristupnog procesa.

“To pokazuje da značaj poglavlja 35 zavisi od konkretnih okolnosti svake države kandidata i da njegovo zatvaranje ne mora biti formalnost”, poručio je on.