Međunarodnom krivičnom sudu Nagrada Saharov za slobodu mišljenja

Međunarodni krivični sud (MKS) dobitnik je ovogodišnje Nagrade Saharov za slobodu mišljenja, saopštio je danas Evropski parlament, koji dodjeljuje tu nagradu.

Predsjednica Evropskog parlamenta Roberta Mecola objavila je ime dobitnika za 2026. godinu u sjedištu te institucije.

„Evropska unija izgrađena je na poštovanju multilateralizma i međunarodnih institucija. Dodjelom Nagrade Saharov Međunarodnom krivičnom sudu i njegovim zvaničnicima Evropski parlament odaje priznanje važnom radu Suda u podržavanju međunarodnog prava i pravde“, rekla je Mecola.

Nagrada Saharov za slobodu mišljenja, nazvana po sovjetskom fizičaru i političkom disidentu Andreju Saharovu, ustanovljena je 1988. godine. Evropski parlament svake godine dodjeljuje nagradu kao priznanje pojedincima i organizacijama koje brane ljudska prava i osnovne slobode.

Svečanost dodjele Nagrade Saharov za slobodu mišljenja za 2026. godinu biće održana u decembru, tokom plenarne sjednice Evropskog parlamenta u Strazburu.

Prošlogodišnji laureati bili su poljski novinar iz Bjelorusije Andžej Počobut i gruzijska novinarka Mzija Amaglobeli, oboje u zatvoru. U užem izboru prošle godine bili su i studenti iz Srbije.

Međunarodni krivični sud sprovodi istrage i, ako je to opravdano, sudi pojedincima optuženim za najteža krivična djela koja se tiču međunarodne zajednice: genocid, ratne zločine, zločine protiv čovječnosti i zločine agresije, navodi se u saopštenju Evropskog parlamenta.

Međunarodni krivični sud, uspostavljen međunarodnim ugovorom poznatim kao Rimski statut, prvi je stalni međunarodni krivični sud u svijetu i kao takav predstavlja ključni element međunarodne borbe protiv nekažnjivosti.

U okviru međunarodnog krivičnog pravosuđa, Sud nastoji da privede pravdi počinioce najtežih zločina i tako pomogne u sprečavanju njihovog ponavljanja, a kao sud posljednje instance nastoji da dopuni rad nacionalnih sudova.

Nagradom se odaje priznanje radu Međunarodnog krivičnog suda, uključujući istrage, krivično gonjenje, suđenja i izdavanje ili odobravanje naloga za hapšenje u slučajevima koji se odnose na Avganistan, Rusiju, Izrael, Demokratsku Republiku Kongo, Ugandu, Mali, Libiju i Centralnoafričku Republiku.

Kako se navodi u saopštenju, u prošlogodišnjim izvještajima Evropskog parlamenta o sprovođenju zajedničke spoljne i bezbjednosne politike, kao i o ljudskim pravima i demokratiji u svijetu, poslanici su izrazili zabrinutost zbog sve većih prijetnji i niza paketa sankcija, prvenstveno američkih, koje su od 2025. godine uvedene protiv Međunarodnog krivičnog suda, njegovih tužilaca, sudija, osoblja i partnera.

Prema njihovom mišljenju, te sankcije predstavljaju ozbiljne napade na međunarodni pravosudni sistem.

Evropski poslanici su u više navrata pozvali Evropsku komisiju da aktivira takozvani Statut EU o blokiranju, kako bi zaštitila zvaničnike Međunarodnog krivičnog suda od ekstrateritorijalnih mjera i omogućila Sudu da nastavi potpuno nezavisno djelovanje.

Statut o blokiranju štiti evropske subjekte, bez obzira na njihovu veličinu ili djelatnost, od stranih presuda zasnovanih na stranim propisima tako što ih proglašava ništavnim unutar EU. Takođe im omogućava da sudskim putem zatraže naknadu štete prouzrokovane ekstrateritorijalnom primjenom stranih propisa.

U pomenutim izvještajima poslanici su pozdravili i činjenicu da EU nastavlja finansijski da podržava Međunarodni krivični sud tokom izuzetno teškog perioda za međunarodno pravosuđe.

Podsjeća se da su sve države članice EU ujedno i potpisnice Rimskog statuta i da su stoga dužne da sprovode odluke MKS-a.

Poslanici ističu da sve veće nepoštovanje međunarodnog prava i politizacija rasprava o međunarodnim pravosudnim institucijama predstavljaju egzistencijalnu prijetnju međunarodnom poretku zasnovanom na pravilima.

Ukazuje se i na to da su predsjednica i nekoliko sudija MKS-a posjetili Evropski parlament 2025. i 2026. godine kako bi poslanicima opisali posljedice američkih sankcija po njihove profesionalne dužnosti i privatni život.