2.2 Ang kahulogan sa pulong “Sinugboanon”
Dinhi, nagkahulogan o nagpasabot ang pulong Sinugboanon sa pinulongan nga gilitok sa mga dapit sa: Sugbu, Bohol, bahin sa Negros, bahin sa Leyte, bahin sa Masbate, Siquijor, ug dakong bahin sa Min-danao. Busa, niining sitwasyona, ang pulong Sinug-boanon gigamit isip usa ka pungan (substantive noun).
2.3 Ang Gumonhap sa Paggamit sa Pulong Sinugboanon
Sama sa pulong Binisaya, bisan ang pulong Sinugboanon aduna usay gumonhap sa paggamit niini, isip nagkahulogan og pinulongan.
Kon gamiton ang pulong Sinugboanon sa pagpasabot sa pinulongan nga gilitok sa mga dapit sa: Sugbu, Bohol, bahin sa Negros, bahin sa Leyte, bahin sa Masbate, Siquijor, ug dakong bahin sa Mindanao, nan mahitabo nga ang mga dili taga-Sugbu (kadtong taga-Bohol, taga-Negros, taga-Leyte, taga-Siquijor, taga-Masbate, taga-Mindanao) ingon og mahikling sa daplin, ingon og dili sila mga mag-lilitok sa maong pinulongan. Kini tungod sa yano nga katarongan, nga ang maong pinulongan gihinganlan man lagi og Sinugboanon; ug busa, mi-tumaw, ug pabiling motumaw, nga ingon og iya lamang kini sa Sugbu o sa taga-Sugbu (way labot ang uban). Tungod niini, ang taga-Bohol, taga-Negros, taga-Leyte, taga-Siquijor, taga-Masbate, taga-Mindanao mobatig ingon og gihikling sila sa daplin.
Busa, ang paggamit sa pulong Sinugboanon, sama pananglit sa: Sinugboanong pinulongan, aduna usay gihambin nga dakong gumonhap. Aduna siya taghunadmanong epekto (psychological effect) sa katilingban nga maglilitok niining maong pinulongan.
(Kon ugaling ang pulong Sinugboanon walay kalahian sa pulong Sinugbuanon, nan pabilin gihapon ang dakong gumonhap.)
3. Sumada sa Gumonhap sa Paggamit sa Mga Pulong “Binisaya” ug “Sinugboanon”
Kon atong pugniton ang duha ka gumonhap nga gihambin sa mga pulong Binisaya ug Sinugboanon, ato silang masumada sa ingon niini:
Sa usang bahin, ang paggamit sa pulongan (phrase): Binisayang pinulongan adunay gihambin nga gumonhap. Ang gumonhap mao nga naghikling kini sa daplin sa ubang Binisayang mga pinulongan, nga gihisgotan sa ibabaw, nga mao ang mga pinulongan nga:
Hiligaynon (usa ka Binisaya),
Aklanon (usa ka Binisaya),
Karay-a (usa ka Binisaya),
Asi (usa ka Binisaya),
Cuyonon (usa ka Binisaya),
Waray (usa ka Binisaya),
Surigaonon (usa ka Binisaya).
Sa laing bahin, ang paggamit sa pulongan: “Sinugboanong pinulongan” aduna usay gihambin nga gumonhap. Ang gumonhap mao nga naghikling kini sa daplin sa ubang mga maglilitok niining maong pinulongan, nga mao ang mga:
taga-Bohol, taga-Negros, taga-Leyte,
taga-Siquijor, taga-Masbate, taga-Mindanao.
Tukma kaayo kining ngalana kon ug kon kining pinulongana gilitok pa lamang sa pulo sa Sugbu, ug wala nay lain pa. Apan kay gilitok man kini sa ubang mga pulo sa Kabisay-an, ug sa Mindano, nan kining ngalana dili tukma, tungod sa katarongan nga gihis-gotan na sa ibabaw.
4. Panapos
Busa, ang dakong pangutana mao: unsaon man kini pagsulbad? Aduna kiniy kasulbaran, apan nagkinahanglan kini sa bukas nga matang sa pang-hunahuna. Kining maong gumonhap mitumaw ug nagpabilin hangtod karon, gumikan sa: 1) paglingiw-lingiw sa gumonhap, ug 2) pagkaserado sa pang-hunahuna, nga ingon og dili na buot moinat alang sa mas lapad ug lawom pa nga pagtulutimbang-timbang niining maong gumonhap.
Adunay ihanyag (propose) nga kasulbaran niini. Ug mao kiniy maglangkob sa ikaduha sa duha ka bahin niniing maong lindog, nga atong ipatik.