Mađarski sociolog, politikolog i bivši političar Balint Mađar, koji je opisao Mađarsku pod bivšim premijerom Viktorom Orbanom kao državu mafiju, kaže za N1 da je to poseban oblik zarobljene države, u kojoj politička klika zarobljava državu u potpunosti i njome upravlja kao kriminalnom organizacijom. Upitan da proceni situaciju u Srbiji pred izbore, ukazuje da je razlika u odnosu na Mađarsku u izbornom sistemu, kao i da se na političkoj sceni u Srbiji pojavila nova snaga koja bi mogla da doprinese promenama.
Oglas
"U Mađarskoj je bilo veoma zahtevno jer smo imali 106 pojedinačnih izbornih jedinica. Morali smo da imamo 106 kandidata i da sprovedemo „mikro-kampanje“ u svakoj od njih. I to se pokazalo veoma uspešnim, jer su ljudi bili siti Orbanovog režima. Od 106 izbornih jedinica, kandidati Tise pobedili su u njih 96. Ovde, koliko mi je poznato, mada nisam sasvim siguran, postoje stranačke liste, što je jednostavnije. S druge strane, sličnost leži u diskreditovanju starih opozicionih stranaka. Peter Mađar nije imao nikakve veze sa njima, štaviše, odbacio je svaku povezanost sa starim opozicionim strankama koje su bile deo te kriminalne organizacije. Ovde, čini mi se, tri glavne opozicione stranke podržavaju listu koju predvode studenti", ocenjuje Balint Mađar.
On smatra da se na političkoj sceni u Srbiji pojavila nova snaga koja bi mogla da doprinese promenama.
"Pitanje je sledeće: s obzirom na to da Vučić, koliko znam, još nema ustavnu većinu, verovatno je da je neć́e imati ni opozicija, ako i pobedi na izborima. Stoga će borba biti veoma teška, čak i nakon eventualne pobede na izborima. U Mađarskoj smo sada u boljem položaju, jer su se promene koje je Fides uneo u izborni zakon, čineći ga sve više nesrazmernim, na kraju okrenule protiv njih. Kao rezultat toga, opozicija je, odnosno Tisa, došla u poziciju da sada može slobodno da menja Ustav", navodi.
Govoreći o tome kako je u njegovoj zemlji uspostavljena država mafija, kaže da je "u Mađarskoj to bilo moguće zbog neproporcionalnog izbornog sistema".
"Zbog toga je, nakon ekonomskog, moralnog i političkog sloma dotadašnjih političkih stranaka u periodu od 2008. do 2010. godine, stranka Fides uspela da osvoji više od dve trećine poslaničkih mesta u parlamentu. Tako su stekli ustavnu moć, tj. uspeli su praktično da monopolizuju političku vlast", pojašnjava Mađar.
Dodaje da, međutim, "ovde nije reč samo o autokratiji ili pokušaju uspostavljanja autokratije – kao što je to, na primer, bio slučaj u Poljskoj".
"Naime, u Poljskoj je Kačinjski želeo da monopolizuje političku moć, ali je taj režim istovremeno bio vođen ideologijom, pa nije bio korumpiran na tom nivou. U Mađarskoj je režim imao dva glavna cilja: monopolizaciju političke moći i akumulaciju ličnog, porodičnog bogatstva. I od tog trenutka državom se upravljalo kao kriminalnom organizacijom, što nije prosto korupcija. Kod korupcije, vi možete da razdvojite političke igrače i ekonomske igrače. A ovde ne možete, jer postoji međuzavisnost, kada je sam političar kriminalac, kada nema koruptivnih transakcija već prosto preuzimanje državnih aktiva i privatnih kompanija uz pomoć beskrvnog ucenjivanja koje omogućava državna vlast", ukazuje on.
Mađar navodi da je Mađarska u poslednjih 30-ak godina imala tri promene režima.
"Prva je bila 1989. iz komunističke diktature u liberalnu demokratiju i prva vlada Fidesa, u to vreme oni nisu imali dvotrećinsku većinu. Bio je to embrion mafija-države jer nisu imali političku svemoć. Druga promena režima desila se 2010. kada je liberalna demokratija postala mafija država Mađarska. I sada smo, sa ovim poslednjim izborima, dobili novu promenu režima - pretvaranje mafija-države u liberalnu demokratiju. Ni u jednom od ovih slučajeva ja ne bih rekao da se radi o revoluciji, jer su sve promene režima izgrađene na pravnom kontinuitetu, bez prekida pravnog kontinuiteta. Paradoks je u tome da je taj disproporcionalni sistem dao dvotrećinsku većinu novim političkim snagama i time omogućio da se rasformira država-mafija", ocenjuje on.
Kako ukinuti "državu mafiju"
Na pitanje kako su Mađari uspeli da ukinu državu mafiju, Mađar ističe da je najvažnija stvar bila stvaranje novog jezika.
"Stare opozicione stranke bile su deo te kriminalne organizacije. Tokom vladavine Fidesa, opozicione stranke su ili marginalizovane, ili 'pripitomljene' i korumpirane, ili finansijski uništene. Uz to, sam Fides je stvarao lažne stranke. Istovremeno, počevši od pandemije kovida, došlo je do ekonomske stagnacije, s jedne strane. A sa druge strane, fondovi EU namenjeni Mađarskoj su obustavljeni, što je dovelo do ekonomske krize. Ova ekonomska kriza bila je praćena i moralnom krizom. Došlo je do skandala, takozvanog skandala sa pomilovanjima, kada se pokušalo 'oprati' pojedince koji su bili pedofili u domovima za nezbrinutu decu. To je stvorilo svojevrstan vakuum: postojala je potražnja za promenom režima, ali nije bilo odgovarajuće ponude – političke ponude – koja bi to ispunila", kaže Mađar.
Prema njegovim rečima, sadašnji premijer Peter Mađar je praktično stupio na scenu u vakuumu koji se stvorio i napravio novi pokret – „Tisa“, dok su sve ostale opozicione stranke praktično doživele krah i nisu mogle da učestvuju u toj novoj borbi.
"Peter Mađar je, putem pokreta 'Tisa', uspeo da ujedini sve nezadovoljne. Istovremeno, on je pozvao na promenu režima, a ne samo na promenu vlade. Poruka je bila jasna: moramo uništiti mafijašku državu i vratiti naciju u svoje ruke", pojasnio je Balint Mađar.
Upitan kakva je bila uloga medija u svemu tome, on ukazuje da su pod Orbanom tradicionalni mediji bili u potpunosti zarobljeni, ali da su društveni mediji odigrali izuzetno važnu ulogu u promeni vlasti.
"Zaista je neobično što opozicione stranke, takozvani politički analitičari, pa čak ni akademski intelektualci, nisu imali nikakvu stvarnu ulogu u ovoj promeni režima. Umesto njih, ključnu ulogu odigrali su, s jedne strane, influenseri, a s druge – istraživački novinari. Peter Mađar je bio veoma aktivan na društvenim mrežama. Upravo zahvaljujući tom usponu društvenih medija, on je svakodnevno objavljivao pet, 10, pa čak i 15 sadržaja, a stekao je i blizu dva miliona pratilaca", navodi on.
Takođe, ukazuje da je Peter Mađar tokom poslednje dve godine održao 700 skupova širom zemlje.
"Ono što je bilo posebno zanimljivo jeste to što se usmerio na manja naselja, gde su stariji, siromašniji i manje obrazovani ljudi već činili pravu bazu stranke Fides. Takođe, liberalni glasači i oni naklonjeni levici shvatili su da će se sudbina Budimpešte odlučivati u selima – da će o sudbini intelektualaca odlučivati ljudi sa osnovnom školom, a o sudbini srednje klase – siromašni. Dakle, napravio se savez u kojem su se pristalice Tisa stranke – njih 43 odsto – izjasnile kao liberali, 22 odsto kao pripadnici levice, a svega 11 odsto kao konzervativci desne orijentacije", navodi Balint Mađar.
Peter Mađar ujedinio naciju
Dodaje da su ideologija i komunikacija Petera Mađara bile usmerene ka desnom centru, uz istovremeno upućivanje signala kako liberalima, tako i desničarima.
"Na taj način uspeo je da ujedini naciju protiv ove mafijaške države", ističe.
Ukazuje da su se ljudi ujedinili oko cilja da se porazi država mafija.
"Takođe je veoma važno to što je Peter Mađar u svojoj komunikaciji povratio nacionalne simbole. Nije bila reč o nacionalističkoj, već o nacionalnoj retorici – poruci da Mađarska nije zemlja koja bi trebalo da funkcioniše kao mafijaška država", navodi.
Ističe da je Peter Mađar bio prvi političar koji je rekao "ovo je mafija, moramo se osloboditi ove mafijaške države".
Na pitanje kako nakon pobede Petera Mađara teče demontiranje mafijaške države, Balint Mađar ocenjuje da je Mađarska možda u boljem položaju od Srbije, jer zahvaljujući dvotrećinskoj većini raspolaže ustavnom većinom u parlamentu.
"To znači da mogu da promene Ustav, da smene čelnike institucija, poput predsednika države, glavnog tužioca ili predsednika sudova, za čije su imenovanje i izbor inače potrebni glasovi dve trećine poslanika. Stoga sam veliki optimista po tom pitanju, jer promena režima u Mađarskoj mora počivati na tri stuba. Prvi je uspostavljanje ustavne države, pri čemu je od ključnog značaja uvođenje proporcionalnog izbornog sistema za budućnost. Drugi stub je demontiranje mafijaške države. Treći stub je ukidanje naše zavisnosti od Rusije, budući da je Orban bio Putinov klijent, praktično ucenjen od strane Putina, sa kojim je imao i sumnjive poslove", ocenjuje Balint Mađar.
Prema njegovim rečima, u Mađarskoj je sazrela svest da bi, ukoliko Orban ostane na vlasti, budućnost zemlje vodila ka njenoj 'belorusizaciji', daljem približavanju Rusiji, povećanju zavisnosti od nje, a možda čak i udaljavanju od Evropske unije.
Mađar ukinuo državnu propagandu
Što se medija tiče, Mađar navodi da je ukinuta celokupna državna propaganda.
"Nova vlada Petera Mađara ne koristi javna sredstva za propagandu. Što se tiče novih javnih medija, u njima je objavljen samo jedan intervju sa Peterom Mađarom. Dakle, nema svakodnevne, neprestane propagandne mašinerije. On čak ni ne koristi sredstva kojima se služio Orban, poput stalno prisutnih bilborda ili neprestanog oglašavanja u državnim medijima. Umesto toga, Peter Mađar za glavni vid komunikacije koristi društvene mreže, što je veoma jeftino i u to praktično uopšte nisu uključena javna sredstva", navodi Balint Mađar.
Teme