ДУШАНБЕ, 18.10.2026 /АМИТ «Ховар»/. Дар шароити муосири рушди иқтисоди миллӣ соҳибкорӣ чун яке аз омилҳои асосии таъмини рушди устувори иқтисодӣ барои афзоиши истеҳсолоти ватанӣ, ҷалби сармоя, ташкили ҷойи нави кор ва баланд бардоштани сатҳу сифати зиндагии аҳолӣ аҳаммияти бештарро касб менамояд. Ҳамасола 14 октябр дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун Рӯзи соҳибкорон таҷлил мегардад. Ин сана рамзи эътирофи нақши бузурги соҳибкорӣ дар рушди иқтисоди миллӣ, таъсиси ҷойи нави кор ва беҳтар намудани сатҳи зиндагии аҳолӣ мебошад. Яке аз нуктаҳои муҳимми суханронии Президенти Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон 14 октябри соли равон- дар Рӯзи соҳибкорон зимни вохӯрӣ бо сармоягузорону соҳибкорони кишвар маҳз аз арзёбии ҷойгоҳи воқеии бахши хусусӣ дар рушди иқтисоди миллӣ иборат буд.
–Дар шароити имрӯза, вақте ки ҷаҳон ба самти иқтисоди рақамӣ ва технологияҳои нав ҳаракат мекунад, масоили рушди соҳибкории истеҳсолӣ ва инноватсионӣ ба яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иқтисодии давлат табдил меёбад. Дар асл, соҳибкории истеҳсолӣ навъи фаъолияти соҳибкорӣ мебошад, ки арзиши иловашударо ба вуҷуд меорад, занҷираи истеҳсолиро ташаккул медиҳад ва ба ин васила ба рушди устувори иқтисодиёт таъсири бевосита мерасонад. Ин навъи соҳибкорӣ на танҳо ҷойи нави кор таъсис медиҳад, балки ба баланд бардоштани рақобатпазирии маҳсулоти ватанӣ дар бозори дохилӣ ва хориҷӣ мусоидат мекунад.
Тавре ки Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни мулоқот бо сармоягузорону соҳибкорони мамлакат таъкид намуданд, “…дар замони соҳибистиқлолӣ аз ҷониби соҳибкорону шахсони саховатпешаи кишвар зиёда аз 3300 корхонаву коргоҳи саноатӣ, беш аз 4300 иншооти соҳаи маориф, 2200 иншооти тандурустӣ, 2080 майдончаи варзишӣ ва 5100 иншооти хизматрасонӣ бунёду навсозӣ ва ба истифода дода шудааст. Бо саҳми онҳо 15 ҳазор километр роҳҳои маҳаллӣ навсозӣ ва 734 пул бунёд гардидааст. Дар 25 соли охир аз ҷониби соҳибкорон зиёда аз 4 миллион ҷойи кор таъсис дода шудааст”.
Бояд ёдовар шуд, ки ба ҳолати 1 июли соли 2026 дар ҷумҳурӣ 354,8 ҳазор соҳибкори инфиродии фаъол ба қайд гирифта шуда, аз шумораи умумии онҳо 183,2 ҳазорро хоҷагиҳои деҳқонӣ ташкил медиҳанд. Илова бар ин, дар мулоқот бо сармоягузорону соҳибкорони мамлакат Пешвои муаззами миллат иброз доштанд, ки “…ҳоло дар кишвар 395 ҳазор субъекти соҳибкорӣ фаъолият дошта, шумораи онҳо нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 20 ҳазор зиёд гардидааст”.
Дар робита ба ин, дар солҳои соҳибистиқлолӣ то имрӯз аз ҷониби роҳбарияти олии кишвар ба рушди соҳибкориву сармоягузорӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир гардида, ба соҳибкорону сармоягузорон зиёда аз 110 имтиёз ва сабукиҳои андозиву гумрукӣ пешниҳод карда шудаанд. Шумораи сохторҳои бақайдгирии давлатии фаъолияти соҳибкорӣ аз 4 ба 1 кам карда шуд, муҳлати бақайдгирӣ аз 49 то 3–5 рӯз коҳиш ёфта, ба таври ройгон ба роҳ монда шуд. Ин тадбирҳо барои рушди фаъолияти соҳибкорӣ, аз ҷумла соҳибкории истеҳсолӣ шароити мусоид фароҳам оварданд.
Дар ин радиф, 16 декабри соли 2025 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паём ба Маҷлиси Олӣ иброз намуданд, ки: “…дар даҳ соли охир ҳаҷми умумии қарзҳои додашуда 143 миллиард сомониро ташкил додааст, вале ҳамагӣ 38 фоизи он ба соҳибкории истеҳсолӣ рост меояд, ки ин ҳанӯз кофӣ нест”. Дар робита ба ин Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Бонки миллӣ ва ташкилоти қарзӣ дастур доданд, ки барои ҷалби бештари сармояи хориҷӣ ба низоми бонкӣ, пасандозҳои шахсони воқеиву ҳуқуқӣ ва боз ҳам зиёд намудани пешниҳоди қарз ба соҳаҳои афзалиятноки иқтисод, ба хусус соҳибкории истеҳсолӣ тадбирҳои иловагӣ андешанд.
Дастгирии давлатӣ аз тарафи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти роҳбарии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон имкон дод, ки нишондиҳанадҳои асосии соҳибкории истеҳсолӣ сол ба сол афзоиш ёбанд. Масалан, тибқи маълумоти омори расмӣ дар давраи моҳҳои январ–августи соли 2026 ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ 45371,6 миллион сомониро ташкил намуд, ки нисбат ба ҳамин давраи соли 2025-ум 13,8 фоиз афзудааст. Омили асосии рушди суръати соҳаи саноат асосан аз ҳисоби афзоиши ҳаҷми саноати коркард – 23,0 фоиз, таъминоти неруи барқ, газ, буғ ва тозакунии ҳаво – 19,3 фоиз, таъминоти об, тозакунӣ, коркарди партовҳо ва маҳсулоти дуюмдараҷа 17,2 фоиз ба амал омадааст.
Мавриди таъкид аст, ки дар сохтори ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатии ҷумҳурӣ ҳиссаи саноати коркард 51,3 фоиз, саноати истихроҷ 26,0 фоиз, таъминоти неруи барқ, газ, буғ ва тозакунии ҳаво 22,1 фоиз ва таъминоти об 0,6 фоизро ташкил медиҳад. Ин нишон медиҳад, ки бахши коркард ҳамчун муҳаррики асосии саноатикунонии кишвар мавқеи пешсафро ишғол мекунад.
Дар давраи моҳҳои январ-августи соли 2026 4026 коргоҳу корхонаҳои истеҳсолӣ фаъолият намудаанд, ки аз онҳо 1338 адад (33,2 фоиз) ба вилояти Суғд, 932 адад (23,2 фоиз) – ба вилояти Хатлон, 838 адад (20,8 фоиз) – ба ш. Душанбе, 702 адад (17,4 фоиз) – ба шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ ва 216 адад (5,4 фоиз) ба Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон рост меоянд. Аз ин рақамҳо бармеояд, ки соҳибкории истеҳсолӣ дар ҳама минтақаҳои кишвар рушд карда, саҳми он дар иқтисодиёти миллӣ сол то сол афзоиш меёбад. Яъне дар 25 соли охир аз ҷониби соҳибкорон таъсис додани зиёда аз 4 миллион ҷойи кор аҳаммияти иҷтимоию иқтисодии бахши хусусиро дар рушди иқтисоди миллӣ боз ҳам бештар нишон медиҳад.
Дар шароити имрӯза соҳибкории истеҳсолӣ аз соҳибкории анъанавӣ бо он фарқ мекунад, ки он ба инноватсия – татбиқи технологияҳои нав, таҷҳизоти муосир ва усулҳои пешқадами истеҳсолот асос ёфтааст. Ин навъи соҳибкорӣ на танҳо барои рушди иқтисодӣ, балки барои баланд бардоштани рақобатпазирии кишвар дар бозори ҷаҳонӣ низ муҳим аст.
Дар марҳилаи нави рушди Тоҷикистон соҳибкорӣ ҳамчун неруи пешбарандаи саноатикунонӣ, манбаи ташаккули иқтисоди инноватсионӣ ва омили муҳими таъмини некуаҳволии ҷомеа мавқеи боз ҳам устувор пайдо намудааст. Бо вуҷуди ин, дар Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ аз 28 декабри соли 2024 муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иброз намуданд, ки “…бо мақсади татбиқи ҳадафҳои стратегӣ солҳои 2025-2030 “Солҳои рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия” эълон карда шаванд. Ин ташаббус яке аз самтҳои муҳими сиёсати иқтисодии давлатро дар солҳои оянда муайян кард ва ба рушди соҳибкории инноватсионӣ заминаи мусоид фароҳам овард. Дар доираи ин барнома самтҳое, чун ташаккули соҳибкории рақамӣ ва рушди тиҷорати электронӣ ҳамчун яке аз ҳафт самти афзалиятноки рушд муайян шуда буданд.
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон солҳои охир ба масъалаҳои рушди технология таваҷҷуҳи хосса зоҳир намуда, аҳаммияти зиёди зеҳни сунъӣ ва равандҳои рақамикунониро таъкид менамоянд. Ин нишон медиҳад, ки давлат ба инноватсия ҳамчун омили калидии рушди иқтисоди миллӣ назар мекунад. Аз ин рӯ, соҳибкории истеҳсолӣ бояд бо инноватсия ҳамоҳанг гардад, то ки маҳсулоти ватанӣ дар бозори ҷаҳонӣ рақобатпазир бошад.
Дар суханрониҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба масъалаи рушди соҳибкории занон ва ҷавонон чун яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иқтисодию иҷтимоии давлат таваҷҷуҳи махсус зоҳир мегардад. Густариши фаъолияти соҳибкории занону ҷавонон на танҳо ба истифодаи самараноки иқтидори инсонӣ, балки ба таъмини шуғли пурмаҳсул, афзоиши даромади аҳолӣ, рушди истеҳсолоти ватанӣ ва таҳкими устувории иқтисодию иҷтимоии кишвар мусоидат менамояд. Зимни мулоқот Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ишора ба ин иброз намуданд, ки “…ҳоло шумораи соҳибкорзанони фаъол ба 110 ҳазор нафар расида, 28 фоизи субъектҳои хоҷагидорро ташкил медиҳад. Дар нуҳ моҳи соли равон ба занони соҳибкор 7,2 миллиард сомонӣ қарз дода шудааст, ки нисбат ба ҳамин давраи соли 2025 29 фоиз зиёд мебошад”.
Зимнан, имрӯз ҳиссаи бахши хусусӣ ҳам дар ММД ва ҳам дар таъмин намудани шуғли аҳолӣ 70 фоизро ташкил дода, беш аз 80 фоизи даромадҳои андозӣ ба буҷети давлат ба бахши хусусӣ рост меояд. Ба мақсади дастгирии минбаъдаи соҳибкории хурду миёна Роҳбари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои таъмини шароити созгори соҳибкорону сармоягузорон эълон намуданд, ки “…мораторий барои санҷиши субъектҳо, ба истиснои санҷишҳои мақомоти андоз барои ду соли дигар — то 1-уми январи соли 2029 тамдид карда шавад”.
Имрӯзҳо, ба хусус дар арафаи таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон натиҷаҳои фаъолияти соҳибкорон дар рушди саноат, сохтмон, инфрасохтори нақлиётӣ, маориф, тандурустӣ ва хизматрасонӣ ба таври возеҳ мушоҳида карда мешаванд. Дар ин росто, зимни мулоқот Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон изҳор намуданд, ки “…ба истиқболи ҷашни 35-солагии истиқлоли давлатӣ соҳибкорон дар бунёду навсозии зиёда аз 36 ҳазор иншооти истеҳсоливу иҷтимоӣ ва инфрасохторӣ, аз ҷумла ҳазорҳо километр роҳ фаъолона иштирок намуданд”.
Метавон гуфт, ки мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо соҳибкорону сармоягузорон дар доираи таҷлили Рӯзи соҳибкорон дар воқеъ дорои аҳамияти муҳимми иқтисодӣ мебошад. Зеро дар он на танҳо дастовардҳои соҳибкорони кишвар дар даврони соҳибистиқлолӣ мавриди арзёбӣ қарор гирифтанд, балки вазифаҳои мушаххас барои гузариш ба марҳилаи нави рушди соҳибкорӣ, баланд бардоштани самаранокии истеҳсолот ва таҳкими мавқеи бахши хусусӣ дар иқтисоди миллӣ муайян карда шуданд. Ҳадафи асосӣ- ин гузариш аз соҳибкории тиҷоратию хизматрасонӣ ба соҳибкории истеҳсолӣ, технологӣ, инноватсионӣ ва ба содирот нигаронида мебошад.
Ҳамин тавр, дар марҳилаи нави рушди ҷумҳурӣ талошҳои пайгиронаи Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти таҳкими истиқлоли давлатӣ, таъмини суботи сиёсиву иқтисодӣ, ташаккули муносибатҳои бозорӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои рушди соҳибкорӣ дар пешрафти иқтисоди миллии Тоҷикистон нақши муҳим гузоштаанд. Маҳз натиҷаи сиёсати давлатии дастгирии бахши хусусӣ боис гардид, ки соҳибкорӣ ба яке аз омилҳои асосии рушди истеҳсолоти ватанӣ, ҷалби сармоя, таъсиси ҷойи нави кор ва баланд бардоштани сатҳу сифати зиндагии аҳолӣ табдил ёбад.
Сияршоҳ РАҲМАТОВ,
муовини сардори Раёсати таҳлил ва ояндабинии
масъалаҳои соҳибкорӣ ва бахши хусусии
Маркази тадқиқоти стратегии
назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон