މާލޭގެ ކުޑަކުޑަ އެޕާޓްމަންޓެއްގެ ސިޓިންގރޫމަށް ބަލައިލާށެވެ. އެއްފަރާތެއްގައި އުމުރުން ދުވަސްވީ މާމަ ނުވަތަ ކާފަ އެކަނިވެރިކަމާއެކު އިށީނދެލައިގެން ތިބޭއިރު، އަނެއް ފަރާތުގައި ކުދިން ތިބެނީ ސްމާޓްފޯނުތަކާއި އައިޕެޑްތަކުގެ ސްކްރީންތަކަށް ގެއްލިފައެވެ. މިއީ މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމައުން އާންމުކޮށް ފެންނަ، ނަމަވެސް އެކަމާ މެދު މާބޮޑު ފިކުރެއް ނުކުރެވޭ ހިތްދަތި މަންޒަރެކެވެ. ދުނިޔެ ކުރިއަރައި، ދިރިއުޅުމުގެ ދުވެލި ހަލުވިވަމުންދާ ވަރަކަށް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދޭންޖެހޭ އެންމެ މުހިންމު އެއް ފިލާވަޅަކީ ދުވެލި މަޑުކޮށްލުމަށްފަހު، ދޮށީ އުމުރުގެ މީހުންގެ ގާތުގައި އިށީނދެ، އެމީހުންގެ ވާހަކަތައް އަޑުއަހައި، އުމުރާއެކު އަންނަ ހިކުމަތްތެރިކަން ބަލައިގަންނަން ދަސްކޮށްދިނުމެވެ. ތައުލީމީ ގޮތުން ކުދިން ކުރިއަރުވައި، މުސްތަގުބަލުގެ ވަޒީފާތަކަށް އެ ކުދިން ތައްޔާރުކުރަން އަޅުގަނޑުމެން ކެނޑިނޭޅި މަސައްކަތްކުރާއިރު، އެހެން މީހުންނަށް، ވަކިން ހާއްސަކޮށް އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް އަޅައިލާ، އޯގާތެރި އިންސާނުންނަށް އެ ކުދިން ހެދުމަކީ ވެސް ހަމަ އެހާ މުހިންމު ކަމެކެވެ.
ކުޑަކުއްޖަކު އެ ކުއްޖާގެ މާމަ ނުވަތަ ކާފަގެ އަތުގައި ހިފަހައްޓައިގެން ހުންނަ މަންޒަރަކީ، ނުވަތަ މާޒީގެ ވާހަކަތަކެއް ކަނުލައި އަޑުއަހަން އިންނަ މަންޒަރަކީ އޭގައި ފުން މާނައެއް އެކުލެވިގެންވާ މަންޒަރެކެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހަކަށް ކުޑަކުއްޖަކު އޯގާތެރިކަމާއެކު އެހީތެރިވެދޭ މަންޒަރު ފެނުމުން ހިތަށް ލިބޭ ފިނިކަން ބަޔާންކުރަން ވެސް ދައްޗެވެ. މިއީ އާދައިގެ ކުދިކުދި ކަންކަމުގެ ގޮތުގައި ހީވި ނަމަވެސް، މިފަދަ ވަގުތުތަކަކީ ކުދިންގެ ކިބައިގައި ހަމްދަރުދީއާއި، ކެތްތެރިކަމާއި، އިހުތިރާމްކުރުމުގެ ސިފަ އަށަގަންނުވައިދޭ ކަންކަމެވެ. އެހެން މީހުންނަށް އަޅައިލުމަކީ ހަމައެކަނި އަދާކުރަންޖެހޭ ވާޖިބެއް ނޫން ކަމާއި، އެއީ ލޯތްބާއި އިންސާނިއްޔަތުކަން ހާމަކޮށްދޭ އަމަލެއްކަން މިފަދަ ކަންކަމުން ކުދިންނަށް ދަސްވެއެވެ. ޖީލުތަކުގެ މެދުގައި އޮންނަ ގުޅުން ބަދަހިކޮށް، އެއް ބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކު ދެނެގަތުމަށްޓަކައި، އެއް ޖީލުން އަނެއް ޖީލާއެކު ވަގުތު ހޭދަކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
މިއަދުގެ ކުދިން ބޮޑުވަމުން އަންނަނީ ތައުލީމީ ގޮތުން ބޮޑެތި އުންމީދުތަކެއް ކުރެވޭ، އިތުރު ހަރަކާތްތަކުން ތާވަލު ފުރިފައިވާ، އަދި ޑިޖިޓަލް ވަސީލަތްތަކުގެ ސަބަބުން ސަމާލުކަން ގެއްލިފައިވާ މާހައުލެއްގައެވެ. އެ ކުދިންގެ ދުވަހުގެ ކަންކަން ރޭވިފައި ހުންނަ ގޮތުން، މާމައިންނާއި ކާފައިންނާއެކު ނުވަތަ އާއިލާގެ ދޮށީ އުމުރުގެ މީހުންނާއެކު ހަމަޖެހިލައިގެން ވާހަކަދައްކާލަން ލިބޭ ވަގުތު އޮންނަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ކުޑަވެފައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ތަފާތު ޖީލުތަކުގެ މެދުގައި މާނަހުރި ގުޅުންތަކެއް އުފެއްދުމަށް ލިބޭ ފުރުސަތުތައް ދަނީ ހަނިވަމުންނެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން، އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނާ ވާހަކަދައްކަން ފަށަން ބައެއް ކުދިންނަށް އުނދަގޫވެ، ޖެހިލުންވާ ގޮތް ވެއެވެ. ދައްކާނެ ވާހަކައެއް ނޭނގުމާއި، އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހަކު އެއް ވާހަކައެއް ތަކުރާރުކޮށް ދެއްކުމުން ނުވަތަ ކަމެއް ކުރުމަށް ގިނަ ވަގުތު ނެގުމުން އަމަލުކުރާނެ ގޮތެއް އެ ކުދިންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. މިއީ އެ ކުދިންގެ ކިބައިގައި އޯގާތެރިކަން ނެތީމާ ވާގޮތެއް ނޫނެވެ؛ ގިނަ ފަހަރަށް މިއީ ހަމައެކަނި އެފަދަ މާހައުލަކަށް ކުދިން ހޭނިފައި ނެތުމުގެ ނަތީޖާއެވެ.
އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނާއެކު ގަވާއިދުން ވަގުތު ހޭދަކުރާނަމަ، ތަފާތު ވިސްނުންތައް ބަލައިގަންނަން ކުދިންނަށް މަޑުމަޑުން ދަސްވެއެވެ. އަދި އެހެން މީހުންގެ އިހުސާސްތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށްގެން މުއާމަލާތްކުރަން ދަސްވެ، ކެތްތެރިކަމާއެކު ކަންކަމަށް އިޖާބަދޭން ފަރިތަވެއެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވުމަކީ، އެހެން މީހުންގެ އެކުވެރިކަމާއި، ލޯތްބާއި، ގަދަރާއި އިހުތިރާމަށް އިންސާނާ ބޭނުންވާ މިންވަރު ކުޑަވާ ކަމެއް ނޫންކަން ކުދިންނަށް ވިސްނެން ފަށައެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ގިނަ މީހުންގެ ކުޑައިރުގެ އެންމެ ހިތްގައިމު ހަނދާންތަކާ ގުޅިފައިވަނީ ސްކޫލު ބަންދުގައި ރަށަށް ގޮސް މާމައާއި ކާފައާއެކު ހޭދަކުރި އުފާވެރި ދުވަސްތަކާއެވެ. އެ ދުވަސްތައް ފުރިފައިވަނީ ވާހަކަދެއްކުމާއި، މާޒީގެ ހާދިސާތައް އަޑުއެހުމާއި، އެކުގައި ވަގުތު ހޭދަކުރުމުގެ އުފަލުންނެވެ. އެ ވަގުތު އެކަންކަމުގެ މުހިންމުކަން ފުރިހަމަޔަށް ނުވިސްނުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، ފަހުން ވިސްނާލާއިރު، އެ ތަޖުރިބާތަކަކީ އާއިލީ ގުޅުންތަކާއި، މުޖްތަމައުގައި އަގުކުރާ ކަންކަމާއި، ދިރިއުޅުމާމެދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ވިސްނުން ބައްޓަންކުރުމުގައި ކިހާ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރި ކަންކަންކަން އިހުސާސްކުރެވެއެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ ހަޔާތުގައި ތިބޭ ދޮށީ އުމުރުގެ މީހުންނަކީ ގިނަ ފަހަރަށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ވާހަކަ ކިޔައިދޭ މީހުންނެވެ.
އަދި އެއީ އެކި އަޑުތަކުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް މަގުދައްކައިދޭ މުދައްރިސުންނެވެ. އެމީހުންގެ ތަޖުރިބާތަކުގެ ތެރެއިން، ގުރުބާނީއާއި، ހިތްވަރުގަދަކަމާއި، ސަގާފަތާއި، ބަދަލުވަމުންދާ ދުނިޔޭގެ ހަގީގަތްތައް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދަސްވެއެވެ. އެމީހުންގެ ވާހަކަތަކުގެ ސަބަބުން، މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބިފައިވާ ނިއުމަތްތަކުގެ އަގުވަޒަންކުރަން ދަސްވެ، ކުރީގެ ޖީލުތަކުން ވެފައިވާ ގުރުބާނީތައް ބަލައިގަންނަން ދަސްވެއެވެ. އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ، މި ގުޅުންތަކުގެ ތެރެއިން ހަމައެކަނި އަމިއްލަ ނަފްސަށް ވިސްނުމުގެ ބަދަލުގައި އެހެން މީހުންނާމެދު ވިސްނަން ދަސްވުމެވެ. ބައެއް ފަހަރު މީހުން ބޭނުންވަނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ނަސޭހަތަށްވުރެ ބޮޑަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ ވަގުތުކަމާއި، ހަދިޔާއަށްވުރެ ބޮޑަށް އަޅުގަނޑުމެން އެމީހުންގެ ގާތުގައި ތިބުންކަމާއި، މައްސަލަތަކުގެ ހައްލަށްވުރެ ބޮޑަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ ކެތްތެރިކަންކަން މިކަމުން ދަސްވެއެވެ.
މި ގުޅުންތަކުގެ މުހިންމުކަން ދެނެގަނެ، އާއިލާތަކުން ރާވައިގެން ކުދިންނަށް މާމައިންނާއި ކާފައިންނާއި، އަދި މުޖުތަމައުގެ އެހެނިހެން ދޮށީ އުމުރުގެ މީހުންނާ ގުޅުން ބަދަހިކުރުމުގެ ފުރުސަތުތައް ފަހިކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. މިފަދަ ބައްދަލުވުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އީދު ދުވަހު ނުވަތަ އުފަންދުވަހު ކުރާ ކަމަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ. ގަވާއިދުން ވާހަކަދެއްކުމާއި، އެކުގައި ކެއުމާއި، އާއިލީ ވާހަކަތައް ހިއްސާކުރުމާއި، ކާބަފައިންގެ ކެއުންތައް ތައްޔާރުކުރުމާއި، ކުރީގެ ފޮޓޯތައް ބެލުން ފަދަ ކަންކަމަކީ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނާއެކު ގުދުރަތީ ގޮތެއްގައި މުއާމަލާތްކުރުމުގެ އިތުބާރު ކުދިންގެ ކިބައިގައި އުފެއްދުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަންކަމެވެ. މިކަމުގައި ސްކޫލުތަކުގެ ދައުރު ވެސް ވަރަށް ބޮޑެވެ. ޖީލުތަކުގެ މެދުގައި ވާހަކަ ކިޔައިދިނުމުގެ ހަރަކާތްތަކާއި، ހާއްސަ އެހީއަށް ބޭނުންވާ މީހުންނާއި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން ބަލަހައްޓާ މަރުކަޒުތަކަށް ޒިޔާރަތްކުރުމާއި، ތާރީހީ މައުލޫމާތު އެއްކުރުމުގެ ޕްރޮޖެކްޓްތަކާއި، މުޖުތަމައަށް ހިދުމަތްކުރުމުގެ ހަރަކާތްތަކުގެ ތެރެއިން، ދޮށީ އުމުރުގެ މީހުންގެ ތަޖުރިބާތަކާއި ބޭނުންތައް ދެނެގަތުމަށް ދަރިވަރުންނަށް އެހީތެރިވެދެވިދާނެއެވެ. މި ފުރުސަތުތަކަކީ ހަމައެކަނި ނަމަކަށް ކުރާ ކަންކަމުގެ ބަދަލުގައި، ހަގީގީ ގުޅުންތަކެއް އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ކަންކަމަށް ވާންޖެހެއެވެ.
މި ހުރިހާ ކަމަކަށްވުރެ ބޮޑަށް، ބޮޑެތި މީހުން މިކަމުގައި ނަމޫނާ ދައްކަން ޖެހެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނާ ވާހަކަދައްކާ ގޮތާއި، އެމީހުންނަށް ވަގުތު ހުސްކުރާ މިންވަރާއި، އެމީހުންގެ ބޭނުންތަކަށް ކެތްތެރިކަމާއެކު އިޖާބަދޭ ގޮތް ކުދިން ވަރަށް ގާތުން ބަލާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން އިސްކަންނުދޭ ގުޅުންތަކަކަށް ކުދިން އިސްކަންދޭނެ ކަމަށް އުންމީދުކުރުމަކީ މޮޔަކަމެކެވެ. މުޖުތަމައުތައް ބަދަލުވެ، އާއިލީ އޮނިގަނޑުތަކަށް ބަދަލުއައިސް، ދިރިއުޅުމުގެ ދުވެލި ހަލުވިވަމުންދާއިރު، ގިނަ އަދަދެއްގެ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން ދިރިއުޅެމުންދަނީ އެމީހުންގެ ދަރިންނާއި ކާފަދަރިންނާ ވަރަށް ދުރުގައެވެ. އަދި އާއިލާގެ މެމްބަރުންގެ މެދުގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށް ވެސް އެކަނިވެރިކަން އިހުސާސްކުރަން ޖެހޭ ފަހަރު އާދެއެވެ. މި ހަގީގަތްތަކުގެ ސަބަބުން، ދޮށީ އުމުރުގެ މީހުންނަށް އަޅައިލުމަކީ މުޖުތަމައުގެ އެންމެންގެ ޒިންމާއެއްކަން ކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދިނުމުގެ މުހިންމުކަން އިތުރަށް ބޮޑުވެގެންދެއެވެ.
އަޅައިލުމަކީ ހަމައެކަނި ފައިސާގެ ގޮތުން އެހީތެރިވުން ނުވަތަ ޖިސްމާނީ ބޭނުންތައް ފުއްދައިދިނުން ނޫންކަން ވެސް ކުދިންނަށް ވިސްނައިދޭން ޖެހެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު އަޅައިލުމަކީ، މީހަކު ހަނދާންކޮށްނުދެނީސް ގުޅާލާ ފޯނު ކޯލެކެވެ. ނުވަތަ އަވަސްއަރުވާނުލައި ކުރާ ޒިޔާރަތެކެވެ. ނުވަތަ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހާ ދައްކާ ވާހަކަ މެދުކަނޑާނުލައި އަޑުއެހުމެވެ. ނުވަތަ އެމީހުންގެ ދިރިއުޅުމާ ގުޅޭ ނިންމުންތައް ނިންމާއިރު އެމީހުންގެ ބައިވެރިވުން ހޯދުމުގެ އާދައިގެ ރިވެތި ސިފައެވެ. ތައުލީމުގެ ފެންވަރު ވަޒަންކުރެވެންވާނީ ހަމައެކަނި އިމްތިހާނުތަކުގެ ނަތީޖާއިން ނުވަތަ ލިބޭ ސަނަދުތަކުން ނުވަތަ ވަޒީފާގެ ކުރިއެރުމަކުން ނޫނެވެ. އެކަން ވަޒަންކުރެވެންވާނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުދިން ބޮޑުވެގެން ވާނެ މީހެއްގެ ކިބައިގައި ހުންނަ ސިފަތަކުންނެވެ. އެހެން މީހުންގެ ބޭނުންތައް ދެނެގަންނަ، ގުޅުންތަކުގެ އަގުވަޒަންކުރާ، އަދި އޯގާތެރިކަން ނެތި ހޯދާ ކާމިޔާބީއަކީ އެއްވެސް އަގެއް ހުރި އެއްޗެއް ނޫންކަން ގަބޫލުކުރާ ބަޔަކަށް އެ ކުދިން ވާންޖެހެއެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުދިންނަށް ދެވޭނެ އެންމެ އަގުހުރި އަދި އެންމެ ދެމިގެންވާ ހަދިޔާއަކީ، ތަފާތު ޖީލުތަކުގެ މެދުގައި އޮންނަ ގުޅުންތަކުގެ މުއްސަނދިކަން ތަޖުރިބާކުރުމުގެ ފުރުސަތު އެ ކުދިންނަށް ހޯދައިދިނުމެވެ.
އެފަދަ ފުރުސަތުތައް ފަހިކޮށްދީ، އެކަމަށް ވަގުތު ހުސްކޮށް، އެ ގުޅުންތަކަކީ ކުދިން ބޮޑުވަމުން އަންނައިރު އެ ކުދިންގެ ހަޔާތުގެ މުހިންމު ބަޔަކަށް ހަދަމާ ހިންގަވާށެވެ. ކޮންމެވެސް އެއް ދުވަހަކުން، އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުދިން ފަސްއެނބުރި ބަލައިލާއިރު، އެ އާދައިގެ ކުދިކުދި ވަގުތުތަކަކީ ހަގީގަތުގައި ކިހާ އާދަޔާހިލާފު، އަގުހުރި ވަގުތުތަކެއްކަން އެ ކުދިންނަށް އިހުސާސްކުރެވޭނެއެވެ. އިންސާނަކަށް ވުމުގެ ހަގީގީ މާނައަކީ ކޮބައިކަން މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދޭން ފަށަންވީ ވަގުތަކީ މިއީއެވެ. މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން އެ ކުދިންނަށް ދައްކާ މަގަކީ، މާދަމާ އަޅުގަނޑުމެންނާ މެދު އެ ކުދިން އަމަލުކުރާނެ ގޮތް ކަނޑައަޅާނެ މިންގަނޑެވެ. އެހެންކަމުން، ސްކްރީންތަކާ ދުރަށް ކުދިން ގެންގޮސް، އާއިލާގެ ދޮށީ އުމުރުގެ މީހުންނާއެކު ވަގުތު ހޭދަކުރުމަށް މިއަދުން ފެށިގެން ބާރުއަޅާށެވެ.