"Katinj", film o čekanju, gubitku i istini koja je decenijama...

Foto: Crnogorska kinoteka

Film "Katinj" (2007) Andžeja Vajde, u okviru programa "Poljska u kadru: Andrzej Wajda", donosi potresnu priču o jednoj od najtežih tragedija poljske istorije, ali umjesto da se zadrži na samom masakru, u središte stavlja one koji su ostali da čekaju - supruge, majke i kćerke poljskih oficira koji se nikada neće vratiti.

Vajda se u ovom filmu suočava i sa sopstvenom porodičnom istorijom. Njegov otac, Jakub Vajda, bio je poljski oficir koji je ubijen u masakru u Katinju 1940. godine. Zato "Katinj" nije samo istorijska drama već i lično svjedočanstvo o gubitku, dugom ćutanju i potrebi da se sačuva sjećanje na žrtve.

Masakr u Katinju počinile su sovjetske bezbjednosne strukture u proljeće 1940. godine, kada je, prema istorijskim podacima, ubijeno oko 22.000 poljskih državljana, među njima hiljade oficira, policajaca i pripadnika poljske elite. Sovjetske vlasti decenijama su odgovornost pripisivale nacističkoj Njemačkoj, a tek 1990. godine zvanično su priznale sovjetsku odgovornost za zločin.

Upravo je dugogodišnje poricanje jedan od ključnih slojeva Vajdinog filma. Umjesto klasične rekonstrukcije ratnog zločina, reditelj prati živote žena suočenih s neizvjesnošću, gubitkom i pritiskom da prihvate zvanične verzije događaja. Njihovo čekanje postaje priča o ljudskom dostojanstvu, porodičnoj tragediji i borbi da se istina ne prepusti zaboravu.

"Katinj" je snimljen 2007. godine, a dvije godine kasnije nominovan je za Oskara za najbolji film na stranom jeziku, danas kategoriju međunarodnog dugometražnog filma. Ostvarenje pripada opusu autora koji je kroz filmove često istraživao poljsku istoriju, ratne traume i posljedice političkih sukoba. Vajda je 2000. godine dobio počasnog Oskara za životno djelo, kao priznanje za doprinos svjetskoj kinematografiji.

Scenario filma potpisuju: Andrzej Mularczyk, Przemysław Nowakowski i Władysław Pasikowski, dok glavne uloge tumače: Andrzej Chyra, Maja Ostaszewska i Artur Żmijewski.

Projekcija u Crnogorskoj kinoteci prilika je da se pogleda film koji istoriju ne posmatra samo kroz datume i broj žrtava već i kroz intimne sudbine ljudi čiji su životi zauvijek promijenjeni. U Vajdinoj interpretaciji, sjećanje postaje i čin otpora, način da se sačuva istina onda kada je moć decenijama pokušavala da je potisne.