Ang baha dili kanunay problema sa tubig. Usahay, problema kini sa atong gibuhat sa yuta.
Kini ang angay natong hunahunaon matag higayon nga kusog ang ulan ug mokalit og baha ang usa ka komunidad.
Watershed. Catchment. Detention pond. Retention pond.
Mga teknikal nga termino, apan adunay yano nga mensahe, ang tubig adunay natural nga agianan.
Ang watershed mao ang luna diin ang tubig-ulan modagayday paingon sa usa ka kumon nga suba, sapa, lanaw o dagat. Ang catchment mao ang dapit nga modawat ug magtipon sa tubig-ulan ug maggiya niini ngadto sa drainage outlet.
Ang detention pond temporaryong magtipig sa tubig-ulan aron mapahinay ang pag-agos niini. Ang retention pond sab magtipig sa tubig sulod sa mas taas nga panahon.
Maayo kining mga pamaagi sa engineering. Apan kinahanglan natong masabtan nga ang kinaiyahan dugay nang adunay kaugalingong sistema sa pagdumala sa tubig—sa wala pa ang drainage canals, flood-control projects ug concrete retention structures.
Ang bukid, lasang, yuta, humayan, suba, sapa, wetlands, bakhaw ug baybayon kabahin sa maong natural nga sistema.
Apan sa ngalan sa development, unsa may atong gibuhat? Gipatag ang bukid. Giputol ang mga kahoy sa lasang. Gitabunan og semento ang yuta. Gihimong subdivision ang mga umahan o basakan.
Gihimong commercial areas ang mga luna nga kaniadto mosuyop og tubig, ug ang ubang baybayon nahimong construction sites. Dayon atong tawgon kini nga kalamboan. Apan kalamboan ba gyud ang usa ka butang nga makapahuyang sa natural nga panalipod sa komunidad?
Dili ako supak sa development. Kinahanglan nato ang mga eskwelahan, ospital, housing, negosyo, dalan ug uban pang imprastraktura.
Kinahanglan sab ang economic growth, apan ang development kinahanglan adunay responsibilidad sa kinaiyahan. Busa, sa dili pa nato tawgon og kalamboan ang usa ka proyekto, tan-awa una ang bukid nga mahimong mawala, ang umahan nga mahimong sementado, ang suba nga mahimong mabara ug ang baybayon nga mahimong mausab.
Kay basin sa atong tinguha nga mag-uswag, nakalimot kita unsaon pag-atiman. Dili tanang gitukod kalamboan. Ug dili tanang gipreserbar kawad-on. Usahay, ang labing maayong proyekto mao ang dili pagguba sa butang nga dugay nang nanalipod kanato.
Kay kon ang kinaiyahan atong gub-on karon, ang atong mga anak ug apo maoy mobayad sa presyo sa umaabot.