Sa matag higayon nga mobaha nunot sa kusog nga ulan sa Dakbayan sa Sugbo, ang ato dayon’g mapasanginlan ang mga housing project sa bukid.
Sayon ra kaayong ibato ang tanang basol ngadto sa mga housing development ug sa mga gipangputol nga kahoy didto sa ibabaw nga mao untay mopugong sa daloy sa tubig ug ang yuta nga napulihan og semento diin adto unta motuhop ang tubig.
Kon imong tan-awon ang kabukiran sa Banawa sa Barangay Guadalupe, makapangutana gyud ka kon unsaon pag-abot sa mga sakyanan sa pwerte na ka tungason niini—mga lugar nga daw para na lang sa mga adunahan nga tag-iya og dagkong makina, tungod kay ang mga gagmay nga sakyanan segurado gyud nga maglisod og angat ug delikado pang modaus-os paubos.
Kaniadto, basta adunay kusog nga ulan unya motuybo ang tubig-baha sa mga ubos nga dapit, ang Monterrazas de Cebu project gyud gilayon ang mapasanginlan.
Apan sumala sa bag-ong pagtuon sa University of the Philippines (UP) Cebu nga gipresentar ngadto sa mga opisyal sa dakbayan, dili lang diay ang pagpalambo sa kabukiran ang paktor.
Base sa maong pagtuon, ang mga gamay og agianan nga sapa, ang mga sobra ka bakilid nga kabukiran, ug ang dili hustong paglabay sa basura maoy dako sab nga nakatampo sa maong suliran.
Sama sa gipahayag ni Kenneth Siasar, ang chief of staff ni Cebu City Mayor Nestor Archival: “Whether naa ang mga Monterrazas de Cebu o walay Monterrazas, whether naghimo og detention pond o walay detention pond, naa na gyud ni siya ang tubig gikan sa babaw.”
Gisusi sa UP Cebu kon giunsa sa tubig-baha (runoff) gikan sa kabukiran sa pagtampo sa pagbaha sa mga silingang komunidad sa ubos. Usa sa mga gisugyot nga interbensyon mao ang pagtukod og mga detention pond sa mga napiling dapit sa kabukiran aron temporaryong matipigan ang tubig-ulan ug mapahinay ang pagdagayday niini paingon sa ubos.
Apan kon ania na kita sa downtown area nga layo na sa bukid—sama na lang sa mga dalan sa Colon, Sanciangko, Bonifacio, ug Don Pedro Cui—ang housing development ba gihapon sa kabukiran ang atong pasanginlan sanglit magbaha man gihapon bisan gani sa kadiyot nga ulan? Dili na sab kini sala sa bukid, kondili tungod na sa mga gamay nga drainage nga dili makasawod sa bul-og sa tubig, o sa mga basura nga nanagpundo sa sulod nga nakabara sa agianan.
Makatandog sa kasingkasing nga makita unsa ka hugawan ang mga tawo. Ang baha gikan sa kasapaan nagdala og daghang basura gikan sa ibabaw nga bahin ug mosangko sa baybayon sa Pasil. Husto ang lakang sa siyudad sa pagbutang og harang o fencing sa SRP viaduct.
Maayo unta nga himuon pud kini sa matag kilid sa mga kasapaan aron mapugngan ang katawhan sa paglabay og basura. Didto sa SRP viaduct, dili man basura ang gilabay, apan nakatabang kini sa pagpugong sa mga bata nga mag-ambak-ambak ug mohimo sa maong dapit nga diving board, ug nakapugong sab sa mga isnatser nga moambak sa dagat aron lang makaikyas sa mga naggukod nga tinugyanan sa balaod.
Ang batasan sa paglabay og basura ug ang pagkipot sa atong mga agianan sa tubig maoy saksi sa atong kaugalingong kakuwang sa disiplina.