Šećerni obelisk Ivane Radovanović u dijalogu s vremenom

Crnogorska vajarka i savremena umjetnica Ivana Radovanović predstaviće se beogradskoj publici samostalnom izložbom “O buduće vrijeme da li si mi tuđe”, koja će biti otvorena u utorak, 20. oktobra, u 20 časova u Galeriji Kolarčeve zadužbine. Postavka obuhvata radove nastale od 2020. do 2026. godine, kroz koje umjetnica istražuje odnos vremena, materije i promjene, kao i granice između prolaznog i trajnog.

Izložbu će otvoriti istoričarka umjetnosti Danijela Purešević, autorka teksta za prateći katalog, a posjetioci će je moći pogledati do 31. oktobra.

U središtu postavke nalazi se odnos monumentalnog obeliska i šećera, materijala koji simbolički suprotstavljaju civilizacijsku težnju ka trajnosti i neizbježnost raspadanja. Kroz skulpture, prostorne instalacije, objekte, reljefe i video-radove, Radovanović promjenu ne predstavlja samo kao gubitak, već i kao proces iz kojeg nastaju novi oblici i značenja.

Posebno mjesto zauzima video-rad “Sugar Obelisk - Orevuar Montenegro”, u kojem je monumentalna forma obeliska, izvedena kao čelična konstrukcija ispunjena kockama šećera, prepuštena djelovanju vremena i spoljašnjih sila. Njeno postepeno propadanje postaje dio umjetničkog rada i metafora prolaznosti, ali i svojevrsni savremeni memento mori, podsjetnik na smrtnost i nestajanje.

Motiv se nastavlja u radu “O buduće vrijeme da li si mi tuđe”, u kojem su trenuci razgradnje obeliska sačuvani u bronzi. Suprotnost između postojanosti metala i trošnosti šećera otvara pitanja o tome šta ostaje nakon nestajanja, kako se oblikuje kolektivno sjećanje i može li se prolaznost prevesti u trajnu umjetničku formu.

Obelisk je za Radovanović i simbol civilizacijskih pobjeda, moći i njihovih protivrečnosti. U tekstu o njenom predstavljanju na izložbi “Skulptura 23” umjetnica je objasnila da se rad “Sugar Obelisk - Orevuar Montenegro” bavi čovjekovom potrebom da otkriva istinu i preispituje stvarnost, ali i mogućnošću da promjena ne znači nužno napredak.

Inspiraciju za naziv izložbe i dio umjetničkog istraživanja Radovanović pronalazi u poeziji crnogorskog pjesnika Ratka Vujoševića, posebno u njegovoj poemi “Orevuar Montenegro” iz 1965. godine.

Vrijeme kao materijal

U stvaralaštvu Radovanović skulptura nije nužno završen i nepromjenljiv objekat. Zemlja, glina, slama, vuna, juta, metal, staklo, bronza i šećer postaju materijali čije se značenje mijenja u dodiru sa prostorom i vremenom. Proces nastajanja, ali i razgradnje, sastavni je dio umjetničkog izraza.

Ovakav pristup bio je prisutan i u njenoj izložbi “Pusta zemlja”, predstavljenoj 2025. godine u podgoričkom prostoru Kolektor, gdje je kroz raspadanje i preobražaj materijala istraživala odnose prirodnog i vještačkog, stabilnog i krhkog.

U tekstu za beogradsku izložbu Danijela Purešević ukazuje na značaj vremena, kretanja i procesa u umjetničkom radu Radovanović. Prevođenjem prolaznih pojava u skulptorske forme, a potom njihovim ponovnim povezivanjem sa efemernim, umjetnica gradi ambijentalnu cjelinu u kojoj se prepliću materijalno i duhovno, destrukcija i obnova.

Polazište izložbe je latinska sentenca iz Ovidijevih “Metamorfoza”: Omnia mutantur, nihil interit (Sve se mijenja, ništa ne propada). Ta misao povezuje radove u cjelinu koja promjenu posmatra kao temeljno svojstvo postojanja, a nestajanje ne nužno kao konačan kraj, već kao prelazak u drugi oblik.

Od Cetinja do Venecijanskog bijenala

Ivana Radovanović rođena je 1983. godine u Podgorici. Diplomirala je 2006. godine na Fakultetu likovnih umjetnosti Univerziteta Crne Gore na Cetinju, gdje je 2009. završila master studije vajarstva. Doktorirala je 2016. godine na Fakultetu likovnih umjetnosti u Beogradu, a radi kao docentkinja na FLU na Cetinju.

Među značajnim poglavljima njene međunarodne karijere je predstavljanje Crne Gore na 57. Venecijanskom bijenalu 2017. godine. Kao Fulbrajtova stipendistkinja boravila je u Sjedinjenim Američkim Državama na postdoktorskom istraživanju, a 2019. godine bila je prva umjetnica iz regiona primljena u Silvermine Fulbright Art Residency program.

Tokom karijere učestvovala je na brojnim međunarodnim izložbama, umjetničkim rezidencijama i simpozijumima. Među priznanjima koja je dobila izdvajaju se Grand Prix na 37. Crnogorskom likovnom salonu “13. novembar” 2015. godine i nagrada Bijenala mladih BJCEM u Milanu iste godine, kao i počasno priznanje Internacionalnog skulptorskog centra u Sjedinjenim Američkim Državama 2023. godine.

Izložbu “O buduće vrijeme da li si mi tuđe” podržalo je Ministarstvo kulture i medija, putem Javnog konkursa za sufinansiranje projekata iz oblasti likovnog stvaralaštva za 2026. godinu.