Za obnovu Solane trebaće više od 11 miliona

Za zapošljavanje 33 radnika u novom preduzeću “Park prirode Ulcinjska solana” planirano je 2,5 miliona eura u petogodišnjem periodu, dok će među ključnim zadacima tog preduzeća, koje bi upravljanje zaštićenim područjem trebalo da preuzme u januaru 2027. godine, biti sanacija dotrajalih pumpnih stanica, desetina kilometara nasipa i kanala, obnova vodnog režima i zaštita biodiverziteta. Samo za obnovu prioritetnih pumpnih stanica, nasipa i kanala planirano je više od 11 miliona eura.

To se navodi u Mapi puta za Park prirode “Ulcinjska solana” koji sadrži i akcioni plan upravljanja za period od 2026. do 2030. godine.

Uspostavljanje funkcionalnog upravljanja Ulcinjskom solanom jedna je od obaveza Crne Gore u procesu pristupanja Evropskoj uniji (EU). U okviru završnog mjerila 5 za poglavlje 27 (Životna sredina i klimatske promjene), Crna Gora se obavezala da obezbijedi odgovarajući status zaštite Ulcinjske solane, kao i djelotvorno sprovođenje neophodnih mjera zaštite radi poboljšanja njenog stanja očuvanosti.

Skupština opštine Ulcinj je 2019. godine donijela Odluku o proglašenju Parka prirode “Ulcinjska solana” čime je području dodijeljen zvanični status zaštite. Iste godine područje je uvršteno i na Ramsarsku listu močvarnih područja od međunarodnog značaja.

Obezbijediti stabilne finansije

Prema tom dokumentu, za sanaciju četiri prioritetne pumpne stanice planirano je 2,1 milion eura, za obnovu 53 kilometra prioritetnih i 17 kilometara obodnih nasipa 5,3 miliona, a za sanaciju unutrašnjih i dovodnog kanala dodatnih 3,93 miliona eura. Novo preduzeće, čiji su osnivači Vlada Crne Gore sa 60 odsto i Opština Ulcinj sa 40 odsto udjela, moraće da uspostavi stručne, administrativne i tehničke službe, obezbijedi stabilno finansiranje i preuzme poslove zaštite područja koje trenutno obavlja Javno preduzeće za nacionalne parkove Crne Gore.

“Proces uspostavljanja upravljačke strukture Parka prirode “Ulcinjska solana” nalazi se u završnoj fazi institucionalnog formiranja a nakon završetka postupka registracije, potrebno je sprovesti niz aktivnosti, kako bi novo preduzeće moglo da preuzme upravljanje tim zaštićenim područjem najkasnije u januaru 2027. godine. Kako bi se obezbijedio kontinuitet postojećih mjera zaštite, Javnom preduzeću za nacionalne parkove Crne Gore biće produžen ugovor o zakupu imovine Solane do kraja decembra 2026, što predstavlja prelazno rješenje dok novi upravljač ne dostigne punu operativnu sposobnost”, navodi se u Mapi puta koja je utvrđena na sjednici Vlade.

U dokumentu se podsjeća da su Vlada i Opština Ulcinj, kao osnivači, 30. januara 2026. godine potpisale Ugovor o osnivanju novog preduzeća kojim je predviđeno formiranje skupštine preduzeća i imenovanje odbora direktora. U skladu sa osnivačkim udjelima, Vlada će imati tri, a Opština dva člana skupštine.

“Na sjednici 24. septembra 2026. godine, Vlada je imenovala svoja tri predstavnika u Skupštinu društva. Konstitutivna sjednica održana je 14. oktobra 2026. godine kada je Aleksandar Popović jednoglasno izabran za predsjednika Skupštine, a Statut jednoglasno usvojen, nakon pribavljanja potrebnih saglasnosti Vlade i Opštine Ulcinj, kao osnivača”, piše u Mapi puta u kojoj se dodaje da je za 23. oktobar ove godine zakazana nova sjednica Skupštine na kojoj treba da se imenuje odbora direktora i izvršni direktor.

U Vladinom dokumentu je pojašnjeno da je postupak registracije novog preduzeća u toku, ali da je prethodno potrebno uskladiti Statut i osnivačka akta sa novim Zakonom o upravljanju privrednim društvima u državnom vlasništvu. Očekuje se da taj posao bude završen do kraja 2026. godine kako bi novo preduzeće u januaru naredne godine preuzelo upravljanje Ulcinjskom solanom.

Mapom puta predviđeno je da se uspostavljanje novog upravljača odvija u nekoliko faza od kojih prva faza obuhvata imenovanje predstavnika Opštine Ulcinj u Skupštinu društva, održavanje konstitutivne sjednice, izbor Odbora direktora i usvajanje Statuta, za koji su prethodno pribavljene saglasnosti Vlade i Skupštine opštine Ulcinj.

Druga faza podrazumijeva završetak formalnih procedura za osnivanje i početak rada preduzeća, uključujući izbor izvršnog direktora, koji će biti odgovoran za svakodnevno poslovanje, organizaciju rada i sprovođenje odluka organa društva.

Nakon usklađivanja osnivačkih akata sa važećim propisima, slijedi registracija u Centralnom registru privrednih subjekata (CRPS), a potom uspostavljanje administrativnih, finansijskih, stručnih i tehničkih kapaciteta neophodnih za funkcionisanje preduzeća i preuzimanje upravljanja Ulcinjskom solanom.

Novi upravljač treba da formira stručne službe za zaštitu i upravljanje Ulcinjskom solanom, a planirano je i da, u skladu sa zakonom, preuzme zaposlene koji su te poslove obavljali u Javnom preduzeću za nacionalne parkove Crne Gore.

“Time bi se obezbijedilo da prenos upravljačkih funkcija ne dovede do prekida u sprovođenju mjera zaštite, monitoringa, održavanja infrastrukture i drugih terenskih aktivnosti”, piše u dokumentu.

Zbog ptica ograničeni radovi

Za završnu fazu predviđen je Plan upravljanja Ulcinjskom solanom, izrađen uz podršku međunarodnih projekata “Nature Returns” i “GEF-7”, dok se njegova tehnička razrada i usklađivanje sprovode u saradnji sa timom “JASPERS”, radi pripreme infrastrukturnih projekata za finansiranje iz IPA fondova. Plan je usvojen u junu 2026. godine, a trenutno ga sprovodi Javno preduzeće za nacionalne parkove Crne Gore.

Ističe se da je osnovni preduslov za dugoročno očuvanje ekoloških vrijednosti Ulcinjske solane obnova i održavanje ključnih ekoloških procesa, prvenstveno kontrolisanog plavljenja solane morskom vodom.

Stoga Plan upravljanja, dodaje se, prepoznaje sanaciju infrastrukture kao jedan od ključnih prioriteta, uključujući pumpne stanice, nasipe, kanale, bazene i druge objekte neophodne za funkcionisanje vodnog režima solane.

“Istovremeno, u okviru priprema za finansiranje iz programa IPA 2024-2027, pripremaju se takozvane “no-regret” mjere, odnosno intervencije neophodne za očuvanje područja, opravdane nezavisno od budućeg razvoja složenijih infrastrukturnih rješenja. Prilikom planiranja i izvođenja radova moraju se uzeti u obzir specifični uslovi područja i periodi razmnožavanja i gniježđenja ptica. Zbog toga je period za izvođenje pojedinih radova uglavnom ograničen od avgusta do sredine oktobra, što utiče na dinamiku realizacije infrastrukturnih projekata”, navodi se.

Prvi bazeni na Solani izgrađeni su između 1926. i 1934. godine, kada je preduzeće počelo da radi.

Od tada do 2013. godine, samo dva puta nije došlo do berbe soli, 1943. zbog Drugog svjetskog rata i 1964. godine, kada su dugotrajne kiše istopile prikupljene kristale soli.

Solana je privatizovana tokom masovne vaučerske privatizacije kada je Eurofond, kupio akcije za 800 hiljada eura i postao većinski vlasnik preduzeća.

Ubrzo nakon toga, od 2005. godine Solana je bila u programiranom, a potom od 2011. u klasičnom stečaju.

Zadnju berbu soli, Solana je imala 2013. godine a nakon toga, došlo je do masovnog otpuštanja radnika i zatvaranja fabrike.

Stečajna uprava u međuvremenu prodala je sve što se moglo prodati od pokretne imovine, računajući i novu pakirnicu.

Bivšim radnicima, stečajna uprava i dalje na osnovu neisplaćenih zarada i doprinosa, koji datiraju od 2009. i 2010. godine, duguje oko 900 hiljada eura.

Zaštita Solane ne zavisi od vlasništva

U Mapi puta se konstatuje da bi pitanje vlasništva nad područjem Ulcinjske solane, trebalo odvojeno razmatrati od pitanja zaštite prirode i upravljanja zaštićenim područjem.

Uz mapu puta, Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, dostavilo je i mišljenje institucije Zaštitnika imovinsko-pravnih interesa Crne Gore.

“Treba naglasiti da mišljenje institucije Zaštitnika imovinsko-pravnih interesa, predstavlja pravno mišljenje dato u okviru njegove nadležnosti, dok konačnu odluku o vlasništvu, u slučaju spora, donosi nadležni sud. Pitanje vlasništva stoga treba razmatrati odvojeno od pitanja zaštite prirode i upravljanja zaštićenim područjem, koja su u nadležnosti ministarstva, i ono ne treba da predstavlja prepreku za preduzimanje mjera usmjerenih na zaštitu i očuvanje prirodnih vrijednosti Ulcinjske solane”, navodi se u dokumentu.

Ukazano je i da Zakon o zaštiti prirode, koji je ocijenila Evropska komisija i koji je usvojen u julu 2026. godine, omogućava zaštitu i očuvanje područja bez obzira na to da li je zemljište u državnoj svojini.

“Mjere očuvanja dodatno su obezbijeđene činjenicom da je područje određeno kao buduće područje ‘Natura 2000’ i uključeno u listu predloga dostavljenih Evropskoj komisiji radi ocjene dovoljnosti”, piše u dokumentu.