Birači nijesu dočekali rezultate: Čudo neviđeno - izborni cirkus...

Godišnjica početka šavničkih izbora nije za slavlje, već za opomenu. Dijete rođeno na dan tih izbora - 23. oktobra 2022, danas puni četiri godine, prohodalo je i progovorilo, dok glasanje u Šavniku još nije završeno.

Tim riječima član Državne izborne komisije (DIK) Damir Suljević opisuje četvorogodišnji izborni cirkus u Šavniku, koji ni nakon brojnih pokušaja, političkih pregovora i institucionalnih intervencija nije dobio epilog.

Izbori u Šavniku počeli su 23. oktobra 2022, kad su održani u još 13 opština, ali nijesu okončani jer članovi biračkih odbora iz opozicione koalicije “Za budućnost Šavnika”, koju predvodi nekadašnji Demokratski front (DF), nijesu dozvoljavali dijelu tada novoupisanih birača da glasaju, jer su, kako su tvrdili, prepisani da bi podržali tamo vladajuću Demokratsku partiju socijalista (DPS). Da je bilo “izbornog turizma”, potvrdili su nadležni organi.

Na dva birališta, u zgradi Opštine i selu Kruševice, gdje pravo glasa ima 541 birač, glasalo se u devet navrata, posljednji put 18. decembra 2022, kad su izbori opet prekinuti, nakon čega tamošnja Opštinska izborna komisija nije mogla da se dogovori o tome da ih ponovi.

Do sada je pred pravosudnim organima procesuirano više desetina lica zbog dešavanja u vezi s izborima u Šavniku, koja su uključivala brojne incidente, pa i fizičke sukobe. Koje su precizne brojke, odnosno, koliko je ukupno osoba osuđeno zbog dešavanja tokom lokalnih izbora i koje kazne su im izrečene, “Vijestima” nijesu odgovorili iz Osnovnog suda u Pljevljima i Osnovnog suda u Bijelom Polju. Zbog “izbornog turizma”, neki su osuđeni na uslovne i kazne kućnog zatvora, dok su zbog nereda na biralištima (povreda prava glasanja) ljudi kažnjavani novčano.

Dok se čeka na okončanje izbornog procesa, DPS ide ka devetoj godini otkako upravlja Opštinom Šavnik (Jugoslav Jakić je skoro šest u gradonačelničkoj fotelji), a u lokalnom parlamentu i dalje sjede odbornici izabrani 2018.

POKUŠAJI NA BIRALIŠTIMA I U INSTITUCIJAMA

Za četiri godine, kaže Damir Suljević, na biračkim mjestima bilo je devet pokušaja da se izbori završe, a pred institucijama preko 360, pošto se blokada s birališta preselila u šavničku izbornu komisiju.

Prema informacijama “Vijesti”, DIK je donio 298 rješenja kojima je naloženo ponavljanje glasanja, dok je u 64 slučaja uputio obavještenja da nije u mogućnosti da odlučuje.

“Radi se o narušenom integritetu izbornog procesa i urušavanju vladavine prava, ali i o pravu građana na političko učešće, koje obuhvata aktivno i pasivno biračko pravo”, ocijenio je Suljević za “Vijesti”.

Prema njegovim riječima, država je pogriješila već na početku, kad nije prepoznala opasnost od masovne promjene prebivališta uoči izbora i njene posljedice po izborni proces.

Međutim, tvrdi da je pogriješila “i na kraju”.

“Jer je, umjesto da krizi pristupi ciljano, posreduje u političkom dijalogu ili predloži mjere kojima bi se izbori okončali, odlučila da tačku stavi na pola rečenice, kroz izbornu reformu kojom je produžila mandate lokalnih vlasti do opštih lokalnih izbora zakazanih za jun 2027. godine”, istakao je Suljević.

Izmjenama izbornog zakonodavstva predviđeno je da se svi lokalni izbori održe 13. juna sljedeće godine. Prema izmijenjenim propisima, ako u nekoj opštini nijesu okončani izbori do raspisivanja svih lokalnih (90 dana prije dana njihovog održavanja), odlukom o tome biće raspisani i u toj samoupravi. Ta odredba odnosi se na Šavnik, što znači da je finalni rok za završetak izbora u toj varošici - 15. mart 2027.

“Političku odgovornost za ono što se desilo nije snosio niko, a lična se svela na pojedince s biračkih mjesta, kažnjene novčanim i uslovnim kaznama. Tako je šavnička lokalna vlast počašćena s još četiri i po godine nelegitimnog mandata, a građanima Šavnika uskraćeno je pravo da svojim glasom odluče ko će upravljati njihovom opštinom”, poručio je Suljević.

PREDLOZI ZAKONA, PRINUDNA UPRAVA, BLOKADE...

U pokušaju da riješe izbornu krizu u Šavniku, poslanici Demokrata predložili su krajem 2023. dopune Zakona o biračkom spisku, kojima bi se ograničilo pravo glasa na ponovljenim izborima biračima koji su u međuvremenu odjavili prebivalište u toj opštini.

Protiv predloga se pobunila opozicija, koja je osporavala način na koji je predložen, uz ocjenu da se o njemu mora razgovarati u okviru izborne reforme. Demokrate su u martu 2024. povukle predlog, navodeći da prioritet treba da bude pokušaj uvođenja prinudne uprave.

Vlada je krajem marta 2024. donijela odluku o raspuštanju Skupštine opštine (SO) Šavnik i uvođenju prinudne uprave. Međutim, odbornici tamošnje vladajuće koalicije, DPS-a i Socijaldemokrate, istog dana su izglasali skraćenje mandata lokalnom parlamentu, što je zakomplikovalo sprovođenje Vladine odluke. Predsjednik Crne Gore Jakov Milatović ocijenio je da, imajući u vidu da je mandat aktuelnom sazivu SO istekao u junu 2022. godine, njeno raspuštanje odlukom Vlade nakon isteka vremena na koje je (SO) birana, ne može rezultirati raspisivanjem novih izbora.

Vlada je početkom juna 2024. ukinula odluku o raspuštanju SO, uz obrazloženje da se ne može sprovesti jer šef države nije raspisao izbore. Tako pokušaj uvođenja prinudne uprave nije doveo do rješenja izborne krize.

Nakon što je verzija predloga Demokrata povučena 2024, dio vladajućih partija je u maju 2025. podnio državnom parlamentu predlog dopuna Zakona o biračkom spisku, prema kom šavnički “izborni turisti” koji su odjavili prebivalište u toj opštini nakon izbora koji su počeli 2022, neće moći da učestvuju na eventualnom ponovljenom glasanju na dva biračka mjesta, bez obzira što su u biračkom spisku.

Skupštinski Zakonodavni odbor dao je predlogu “zeleno svjetlo” 18. juna 2025, ali je istog dana Odbor za politički sistem, pravosuđe i upravu, na predlog DPS-a, odgodio raspravu, uz obrazloženje da o izbornim zakonima treba da se razgovara u okviru Odbora za sveobuhvatnu izbornu reformu. Predlog nije povučen iz skupštinske procedure, ali se poslanici o njemu nijesu izjasnili.

Za rješavanje krize u Šavniku nenadležnim se “proglasio” Ustavni sud. Ta institucija, kako je “Vijestima” saopšteno u februaru 2025, ni po najvišem pravnom aktu, ni po Zakonu o Ustavnom sudu nije nadležna da sama pokreće postupak radi odlučivanja o izbornim sporovima, već to samo može učiniti ako žalbu podnese birač koji smatra da mu je biračko pravo povrijeđeno, kandidat za poslanika i odbornika, kao i podnosiliac izborne liste.

U međuvremenu, Jugoslav Jakić je 19. februara prošle godine reizabran za prvog čovjeka Šavnika, na elektronskoj sjednici SO. To je bio povod da tamošnja opozicija u protestuje i mjesecima blokira regionalni put Šavnik-Žabljak.

Predstavnici koalicija “Za budućnost Šavnika” (NSD, SNP, DNP) i “Idemo ljudi” (DCG, UCG i PES) krenuli s s blokadama 27. februara, tražeći da predstavnici zakonodavne i izvršne vlasti u državi reaguju i riješe šavničku krizu. Opoziciji je konkretan dogovor obećavan sredinom juna 2025, kad su predstavnici parlamentarne većine najavili sastanak i predstavljanje modela za rješavanje krize, poslije čega su blokade 14. juna privremeno obustavljene.

Međutim, nakon toga su i definitivno stale, iako rješenje za Šavnik nije dogovoreno, već je samo odlučeno (kroz izmjene izbornih zakona) da se na birališta u svim opštinama ide 13. juna 2027.

JAKIĆ: RADILO SE, ŽIVOT NIJE STAO

Nosilac liste “Za budućnost Šavnika” Gavrilo Cerović nije odgovorio, iako je prethodno najavio da hoće, na pitanja “Vijesti” o razlozima izostanka dogovora i odgovornosti za nerješavanje izborne krize, kao ni o radu lokalne vlasti u prethodne četiri godine i njenom odnosu prema potrebama građana.

S druge strane, čelnik Šavnika Jugoslav Jakić kazao je redakciji da činjenica da izborni proces u Šavniku godinama nije završen, nije mogla biti razlog da stane život opštine, niti da građani čekaju na rješavanje svakodnevnih problema.

“Lokalna uprava je nastavila da funkcioniše, realizuje projekte i priprema nove investicije. Najveći dio ulaganja odnosio se na putnu infrastrukturu, vodosnabdijevanje, komunalno opremanje, stanovanje i unapređenje javnih usluga”, naveo je Jakić.

On je rekao da je adaptiran put Crvena ploča-Bukovica, asfaltirano oko 35 kilometara seoskih puteva i rekonstruisano sedam kilometara puta od Miloševića do mosta na rijeci Bijeloj, dok su u oblasti vodosnabdijevanja izgrađeni i adaptirani vodovodi i rezervoari, uređeni vodopoji i završena nedostajuća fekalna kanalizacija u gradu.

Jakić ističe da su uređene fasade stambenih zgrada i vrtića, izgrađena stambena zgrada, nabavljena oprema za Zdravstvenu stanicu i unaprijeđeni operativni kapaciteti Opštine kupovinom mehanizacije i specijalizovanih vozila.

Navodi da je, osim realizovanih radova, pripremljena projektna dokumentacija za buduće investicije, uključujući vodovode u Dužima i Dubrovskom, most na Komarnici, drugu lamelu stambene zgrade, rekonstrukciju puteva Šavnik-Strug i Šavnik-Bijela preko Ždrijela, kao i nastavak proboja tunela Semolj.

“Dakle, uprkos političkoj i institucionalnoj situaciji nastaloj zbog nezavršenih izbora, nijesmo dozvolili da građani budu njeni taoci. Naš posao je bio da Opština funkcioniše, da se rješavaju konkretni problemi i da istovremeno pripremamo projekte koji Šavniku mogu donijeti dugoročan razvoj. Novac za ove projekte je obezbijeđen kroz kapitalni budžet Crne Gore...”, poručio je Jakić.

Podaci za dva birališta: 189 osoba promijenilo prebivalište, 24 preminule

Iz Ministarstva unutrašnjih poslova (MUP) “Vijestima” su kazali da podaci obrađeni zaključno s 9. oktobrom pokazuju da su od 483 evidentirana birača na biralištu u zgradi Opštine Šavnik (na kom nijesu okončani izbori), 22 osobe u međuvremenu preminule, 151 promijenila prebivalište u drugu opštinu, dok je 310 građana ostalo i dalje (na prebivalištu) u Šavniku.

“U odnosu na ažurirane podatke zaključno sa 9. oktobrom, koji se odnose na biračko mjesto BM14 (selo Kruševice), na kom takođe nijesu formalno okončani izbori, od 58 birača, dva lica su preminula, 38 promijenilo prebivalište iz Šavnika u drugu opštinu, a njih 18 ostalo i dalje na prebivalištu u Šavniku”, odgovoreno je iz MUP-a.

Iz MUP-a su krajem marta kazali da je u Šavniku registrovan 371 novi birač, tj. da je toliko građana promijenilo prebivalište i upisalo se u birački spisak za izbore koji nijesu okončani.

“...Nakon određenog vremena, 236 osoba promijenilo je prebivalište iz te u druge crnogorske opštine, dominantno vraćajući se na stare adrese prebivališta”, dodali su.

Iz tog resora tada je poručeno da su pokrenuti upravni postupci kako bi “izborni turisti” u skladu sa zakonom bili izbrisani iz registra prebivališta.