Više od pogleda na Boku sa Lovćena

Kada je Žičara Kotor – Lovćen otvorena 2023. godine, pažnja javnosti prirodno je bila usmjerena na ono što je bilo najvidljivije: 3,9 kilometara trase, visinsku razliku veću od 1.300 metara i vožnju koja za približno jedanaest minuta povezuje obalu sa Kukom na 1.348 metara nadmorske visine.

Tri godine kasnije, projekat se sve jasnije može posmatrati i iz druge perspektive – kao primjer turističke infrastrukture čija se odgovornost ne završava na tehnički ispravnom sistemu i kvalitetnom iskustvu gosta, već obuhvata i način na koji se upravlja prostorom, odnos sa lokalnim zajednicama i vrijednost koja se kroz poslovanje vraća društvu.

Za XExperience, kompaniju koja upravlja Žičarom Kotor – Lovćen, taj pristup podrazumijeva da se društvena odgovornost ne svodi na povremene donacije. Ona se postepeno gradi kroz nekoliko povezanih oblasti: bezbjednost i kvalitet infrastrukture, odgovoran odnos prema prirodi i prostoru, podršku djeci i mladima, sportu i kulturi, saradnju sa lokalnim dobavljačima i institucijama, kao i kroz korišćenje same destinacije kao platforme za promociju drugih djelova Crne Gore.

Bezbjednost i standardi kao prva odgovornost

Kod infrastrukturnih projekata koji svakodnevno prevoze veliki broj ljudi, društvena odgovornost počinje prije svake donacije – u projektovanju, izgradnji, održavanju i bezbjednosti sistema. Tehnološki partner na Žičari Kotor – Lovćen je LEITNER, međunarodna kompanija sa dugogodišnjim iskustvom u razvoju i proizvodnji žičara za planinske, turističke i urbane sisteme. Partnerstvo je od početka bilo zasnovano na primjeni evropskih tehničkih i sigurnosnih zahtjeva, kao i na iskustvu stečenom na hiljadama instalacija širom svijeta.

LEITNER svoj sistem kvaliteta i upravljanja zasniva na evropskom regulatornom okviru za žičare, mašinsku opremu i čelične konstrukcije, uz sertifikovane sisteme upravljanja zaštitom životne sredine i bezbjednošću na radu, uključujući ISO 14001 i ISO 45001.

U praksi, za operatera to znači da bezbjednost nije jednokratna provjera prije otvaranja, već kontinuiran proces: dnevne operativne kontrole, preventivno održavanje, periodične tehničke provjere, servisiranje kritičnih komponenti i jasno definisane procedure za rad u različitim vremenskim uslovima.

Ista logika primjenjuje se i na atrakcije na gornjoj stanici. Alpine Coaster, Falcon Fly i Aerobar projektovani su kao sistemi u kojima se iskustvo gosta oslanja na kontrolisanu tehnologiju, definisane procedure ukrcavanja i korišćenja, obuku osoblja i kontinuirane provjere. Za destinaciju koja želi da gradi dugoročno povjerenje, najvažniji pokazatelj kvaliteta nije spektakularnost atrakcije, već činjenica da se sigurnosni standardi primjenjuju svakog dana, bez obzira na broj posjetilaca ili intenzitet sezone.

Odnos prema prostoru: razvoj s mjerom

Lovćen nije obična razvojna lokacija. Riječ je o prostoru snažnog prirodnog, kulturnog i identitetskog značaja, zbog čega svaki novi sadržaj nosi dodatnu odgovornost. U takvom ambijentu održivost ne može biti samo komunikaciona poruka. Ona mora biti vidljiva u načinu na koji se planira infrastruktura, uređuju površine, organizuje saobraćaj, kontroliše buka, održavaju staze i upravlja brojem i kretanjem posjetilaca.

Sama žičara predstavlja električni oblik transporta bez lokalnih izduvnih emisija tokom vožnje i omogućava velikom broju ljudi da do Lovćena stigne bez automobila. To ne znači da je svaki uticaj projekta eliminisan, ali znači da se dio pritiska sa drumskog saobraćaja može preusmjeriti na sistem zajedničkog prevoza. U evropskoj praksi upravo se takva vrsta mobilnosti sve češće posmatra kao alat za povezivanje osjetljivih planinskih prostora uz manji lokalni saobraćajni i emisioni pritisak.

Uređenje gornje stanice prati isti princip: postojeće i nove sadržaje potrebno je razvijati tako da prostor ostane prepoznatljiv kao Lovćen, a ne kao generički zabavni kompleks. Zato se iskustvo destinacije oslanja na vidikovce, pješačke staze, otvoreni prostor, lokalnu gastronomiju i sadržaje koji posjetiocu omogućavaju da ostane duže, ali i da razumije gdje se nalazi. Održivost u ovom kontekstu znači ravnotežu između dostupnosti i očuvanja karaktera mjesta.

Lokalna ekonomija je dio odgovornog turizma

Jedan od najvažnijih testova odgovornog turizma jeste odnos prema ljudima koji žive u neposrednom okruženju destinacije. Kotor Cable Car fizički povezuje Kotor i Lovćen, ali njegov lokalni ekonomski efekat ide dalje od same trase. Veći dio zaposlenih na donjoj stanici dolazi iz Kotora, dok su na gornjoj stanici snažno zastupljeni zaposleni sa Cetinja. Dodatno, poslovi obezbjeđenja, parkinga, higijene, transporta i drugih operativnih usluga angažuju spoljne saradnike, dok zakupci u ugostiteljskim i trgovačkim objektima stvaraju dodatna radna mjesta.

Poseban fokus stavljen je na lokalni lanac vrijednosti. Gdje god je moguće, partneri, dobavljači i podizvođači biraju se iz Crne Gore, a naročito iz zajednica koje su neposredno povezane sa projektom. Takav pristup ima jasnu ESG vrijednost: dio prihoda koji generiše međunarodna turistička tražnja ostaje u lokalnoj ekonomiji kroz zarade, usluge, nabavke i razvoj malih biznisa.

Podrška izvrsnosti – djeca, mladi i sport

Programi namijenjeni djeci i mladima posljednjih godina postali su jedan od prepoznatljivih segmenata društvenog djelovanja kompanije. Kampanje besplatnih i subvencionisanih karata, podrška najboljim učenicima i saradnja sa školama imaju zajedničku ideju: turistička infrastruktura treba da bude dostupna i građanima zemlje u kojoj posluje, posebno djeci koja Lovćen poznaju iz udžbenika, porodičnih priča ili školskih izleta.

U 2026. godini XExperience je, između ostalog, podržao učenike osnovnih škola kroz kampanju „67 to the TOP“, kao i dobitnike diplome „Luča“ i učenike nagrađene na državnim takmičenjima. Fokus, međutim, nije na samom broju poklonjenih karata, već na principu koji iza tih aktivnosti stoji – znanje, trud i uspjeh treba prepoznati i van školskog sistema. Isti princip podrške izvrsnosti prenesen je i na sport. Dvogodišnje generalno sponzorstvo Rukometnog kluba Lovćen koje obuhvata ne samo seniorski tim, već i razvoj omladinskih selekcija i promociju zdravih stilova života. U društvenom smislu, vrijednost takvog partnerstva nije u logotipu na dresu, već u tome da lokalni klub dobije stabilniju osnovu za rad sa djecom i mladima tokom više sezona.

Kultura kao dio identiteta destinacije

Odgovoran turizam podrazumijeva i odnos prema kulturnom identitetu prostora. Zato Kotor Cable Car svoju ulogu ne vidi isključivo kroz turističke sadržaje, već i kao partner kulturnih manifestacija koje već imaju snažno mjesto u životu crnogorskih gradova.

Saradnja sa KotorArtom, višegodišnja podrška Hercegnovskom strip festivalu, podrška lokalnim kulturnim programima u Kotoru i na Cetinju, kao i uključivanje u regionalne projekte poput Adriatic Film Awards, pokazuju pravac u kojem kompanija želi da razvija ovu dimenziju. Posebno je važno što dio tih programa dobija novu publiku upravo kroz turističku destinaciju – međunarodne goste koji možda nijesu došli zbog kulturnog događaja, ali se sa crnogorskom kulturom susreću tokom boravka.

U tom smislu, prostor na Kuku sve više funkcioniše i kao otvorena scena: amfiteatar, koncerti, umjetnički programi i drugi događaji omogućavaju da se prirodni ambijent ne koristi samo kao kulisa, već kao mjesto susreta savremene kulture i destinacije.

Promocija drugih opština – kada jaka destinacija dijeli svoju publiku

Jedan od zanimljivijih primjera društvene i razvojne uloge Kotor Cable Car-a jeste inicijativa „Dani crnogorskih opština na vrhu“, razvijena u saradnji sa Zajednicom opština Crne Gore i lokalnim turističkim organizacijama. Ideja je da se publika koja već dolazi na jednu od najposjećenijih turističkih tačaka u zemlji iskoristi za promociju drugih destinacija – od primorja do sjevera.

Turističke organizacije na Kuku predstavljaju lokalne proizvode, gastronomiju, stare zanate, folklor, kulturnu baštinu i prirodne atrakcije svojih opština. Za manje destinacije to znači direktan kontakt sa međunarodnim gostima, dok za Kotor Cable Car predstavlja svjesno odricanje od logike u kojoj svaki posjetilac mora ostati isključivo unutar jednog turističkog proizvoda. Umjesto toga, destinacija postaje ulazna tačka prema ostatku Crne Gore.

Takav model posebno je značajan za opštine sa sjevera, koje raspolažu izuzetnim prirodnim i kulturnim potencijalom, ali nemaju isti intenzitet međunarodne turističke vidljivosti kao primorje. Dijeljenje publike i komunikacionih kanala zato predstavlja konkretnu podršku ravnomjernijem turističkom razvoju.

Od CSR aktivnosti do mjerljivog ESG pristupa

Najveći izazov za svaku kompaniju koja želi ozbiljno da govori o ESG-u jeste da društveno odgovorne aktivnosti ne ostanu zbir lijepih priča. Potrebno ih je povezati sa ciljevima, indikatorima, odgovornostima i transparentnim izvještavanjem.

Za Kotor Cable Car naredni korak upravo je sistematizacija onoga što već postoji: dostupnost destinacije građanima, podrška porodici i međugeneracijskoj povezanosti, ulaganje u kulturu, podrška sportu i mladim talentima, partnerstvo sa lokalnom zajednicom, promocija crnogorskih opština i lokalnog preduzetništva, kao i odgovorno upravljanje infrastrukturom i prirodnim prostorom.

U toj slici posebno mjesto ima i kvalitet korporativnog upravljanja – od jasnih sigurnosnih procedura i održavanja sistema do transparentne saradnje sa institucijama, lokalnim partnerima i zajednicama. ESG nije samo pitanje ekologije ili filantropije; podjednako je pitanje načina na koji kompanija donosi odluke, upravlja rizicima i gradi povjerenje.

Zato je za jednu turističku destinaciju najvažnije pitanje manje spektakularno od pogleda sa Lovćena, ali dugoročno mnogo važnije: da li razvoj ostavlja zajednicu snažnijom nego što ju je zatekao? Ako infrastruktura stvara nova radna mjesta, podržava lokalne dobavljače, čini prostor dostupnijim, ulaže u mlade, sport i kulturu, poštuje stroge sigurnosne standarde i istovremeno vodi računa o prostoru na kojem posluje, tada turistički projekat prestaje da bude samo atrakcija.

Postaje dio lokalnog sistema vrijednosti. Upravo tu Kotor Cable Car vidi svoju dugoročnu ulogu – ne samo da dovodi ljude na vrh, već da vrijednost koju taj dolazak stvara ostane i poslije njihovog odlaska.

Online izdanje magazina „Lideri održivosti“ pogledajte OVDJE