Milioni mimo plana, dugovi van evidencije: DRI dala negativno...

Ministarstvo finansija je za vrijeme privremenog finansiranja budžeta države početkom prošle godine odobrilo 60 miliona eura za 116 programskih aktivnosti koje nijesu bile predviđene budžetom prethodne godine, dok u Glavnoj knjizi državnog trezora nijesu bile evidentirane neizmirene obaveze u iznosu od 37,11 miliona eura.

To je, između ostalog, utvrdila Državna revizorska institucija (DRI) u Konačnom izvještaju o reviziji Predloga zakona o završnom računu budžeta Crne Gore za 2025. godinu u kojem je dala uslovno mišljenje na finansijski izvještaj i negativno mišljenje na pravilnost poslovanja budžetskih korisnika. Ministarstvom finansija rukovodi ministar Novica Vuković.

Kolegijum koji je ocijenio reviziju završnog računa budžeta za 2025. čine član Senata DRI Milan Dabović (rukovodilac Kolegijuma) i predsjednik Senata Siniša Čađenović.

Skupština Crne Gore nije usvojila zakon o budžetu države za 2025. godinu do 31. decembra prethodne godine, te je Ministarstvo finansija primijenilo član 37 Zakona o budžetu i fiskalnoj odgovornosti i donosilo rješenja o privremenom finansiranju potrošačkih jedinica od 1. januara 2025. godine do donošenja Zakona o budžetu Crne Gore za 2025. godinu.

DRI je ukazala da Ministarstvo finansija nije obezbijedilo ni potpunu evidenciju državne finansijske i nefinansijske imovine, a podaci o doprinosima za penzijsko i invalidsko osiguranje nijesu bili međusobno usklađeni. Utvrđeno je i da u budžetskim evidencijama nije prikazano 7,76 miliona eura prihoda od dobiti državnih preduzeća “Monteput” i Aerodromi Crne Gore.

“Prema Predlogu zakona, budžetski prihodi iznosili su 2.873.656.461,61 eura, a budžetski izdaci 3.187.336.670,70 eura, što znači da je iskazan gotovinski deficit od 313.680.209,09 €. Revizijom je utvrđeno da je potrebno uvećati prihode za 11,0 miliona eura, a uvećati rashode za 3,6 miliona eura, čime se deficit koriguje na 306.318.457,79 €. Modifikovani gotovinski deficit nakon korekcija iznosi 320.531.981,33 €.

DRI je ukazao da u Glavnoj knjizi trezora nijesu evidentirana potraživanja po osnovu kamata na kredite date opštinama i javnim preduzećima, niti je uspostavljena potpuna evidencija potraživanja po osnovu akcija i udjela u dobiti i prihoda od zakupa. Podaci se vode u pomoćnim evidencijama koje ne obezbjeđuju u svim slučajevima pouzdane i cjelovite informacije.

U izvještaju se navodi i da je Poreska uprava 12. januara ove godine pustila u rad novi integrisani informacioni sistem (IRMS) uz visok operativni rizik, jer je prethodno potpuno obustavila prijem dokumenata u papirnoj formi, iako novi sistem nije prošao rigorozno testiranje u stvarnom radnom okruženju, niti je bio obezbijeđen rezervni način rada u slučaju tehničkih problema.

Takva odluka, kako se navodi u izvještaju DRI, dovela je do ozbiljnih zastoja u radu Poreske uprave i problema za privredu, uključujući nemogućnost osnivanja novih preduzeća, registracije promjena u postojećim firmama i blagovremene obrade poreskih prijava.

Revizori su konstatovali da je prijem dokumenata u papirnoj formi obustavljen još 30. decembra 2025. godine, dok je novi informacioni sistem počeo da se primjenjuje tek 12. januara 2026. godine. U međuvremenu su prestali da funkcionišu dotadašnji portali CRPS i TAXIS, a prelazak na novo softversko rješenje obavljen je bez odgovarajućeg alternativnog plana kojim bi se obezbijedio kontinuitet poslovanja.

Jedan od najozbiljnijih problema nastao je zbog neusklađenosti softverskog rješenja za automatsku registraciju firmi sa važećim Zakonom o privrednim društvima, što je izazvalo pravnu i tehničku blokadu Centralnog registra privrednih subjekata (CRPS). Zbog toga je tokom prvog kvartala ove godine bilo onemogućeno osnivanje novih preduzeća i registrovanje promjena u postojećim kompanijama.

Istovremeno, zbog nestabilnosti IRMS portala, u najkritičnijem periodu nagomilalo se više od 100.000 neobrađenih poreskih dokumenata i prijava. Sistem je bilježio česte prekide u radu, sporost i potpunu nedostupnost, dok se na obradu pojedinih zahtjeva, uključujući registraciju zaposlenih, čekalo i po nekoliko dana.

DRI je ocijenila da su tehnički zastoji, kašnjenja u podnošenju izvještaja, nemogućnost pravovremene registracije promjena i izdavanja elektronskih uvjerenja o izmirenim poreskim obavezama predstavljali jedan od najkritičnijih operativnih problema za crnogorsku privredu u prvim mjesecima 2026. godine.

Prema izvještajima menadžmenta Poreske uprave, najveći dio poresko-računovodstvenih funkcija stabilizovan je tokom marta i aprila. Poreska uprava je produžila rokove za podnošenje elektronskih prijava, ali su zakonski rokovi za uplatu poreskih obaveza ostali nepromijenjeni. Pripremljene su i hitne izmjene Zakona o privrednim društvima kako bi se prevazišle pravne prepreke u funkcionisanju sistema.

Ipak, DRI upozorava da su problemi nastali prilikom uvođenja IRMS-a povećali rizike u poslovanju privrede tokom prve polovine godine i negativno uticali na ažurnost računovodstvenih evidencija.

Revizori su preporučili Poreskoj upravi da obezbijedi stabilno i pouzdano funkcionisanje sistema, ali i da uspostavi alternativne procedure za prijem i obradu dokumentacije, registraciju promjena i izdavanje elektronskih uvjerenja u slučaju novih tehničkih zastoja.

Neredovno izmirenje budžetskih obaveza

DRI je navela da je u okviru revizije pravilnosti izrazila negativno mišljenje zbog nepravilnosti u radu Ministarstva finansija i drugih potrošačkih jedinica. “Ministarstvo finansija nije u cjelosti uskladilo vođenje Glavne knjige Trezora sa važećim Pravilnikom o jedinstvenoj klasifikaciji računa za budžet Crne Gore i budžete opština, a pojedine potrošačke jedinice su ugovarale obaveze iznad planiranih sredstava. Utvrđeno je da nijesu redovno izmirivane dospjele obaveze, niti su rasknjižene obaveze naplaćene prinudnim izvršenjem”, navodi DRI.

Revizijom je konstatovano da ni u 2026. godini nije dostavljen Završni poreski račun za 2025. godinu u zakonom propisanom roku, te da ukidna rješenja o reprogramu poreskih potraživanja nijesu evidentirana na analitičkim računima poreskih obveznika.